Ar�iv - 2010 - 08/06/2010

Zalimin Z�rt Dedi�i Yer

Heteroseksizm ve homofobi �zerine d���nme ve politik hak m�cadeleleri, asla sadece heteroseks�ellikten farkl� cinsel y�nelimleri olan insanlar�n sorunu olarak g�r�lemezler; herkes i�in temel soru bir toplumun, "nas�l bir hayat s�rmek istedi�i" ile ilgilidir.

Kar�� cinsiyetler aras� cinsel arzuyu, s�radan, tarih-d���, normal, insan do�as�yla uyumlu, dolay�s�yla evrensel olarak insanlar aras�ndaki cinselli�in esas� olarak tarif eden heteroseksizm, sadece hepimize cinsel davran��lar�m�z a��s�ndan "kim" oldu�umuzu vaaz etmekle kalmaz; yapmas� vaaz edileni yapmayan ve bu y�zden oldu�u farz edilen �eyi olmayan insanlar� hepimize ibret olsun diye tarif eder: G�nahkar, hasta, sapk�n, do�al olmayan, vb. Hayal g�c�m�z� ya da literat�r bilgimizi zorlamayal�m; Heteroseks�el Kad�nlardan ve Ailelerden Sorumlu Devlet Bakan� Selma Aliye Kavaf'�n "E�cinsellik bir hastal�kt�r." a��klamas�n� desteklemek �zere, heteroseks�el ve sa�l�kl� mazlumlar�n derne�i Mazlum-Der �stanbul �ubesi ve di�er baz� derneklerin yay�nlad��� metinden yararlanal�m: "insan ya�am�n�n ve neslinin devam�n� tehdit eden bir durum; b�t�n ilahi dinlerin bir bozulma, sapma, gayri ahlaki bir tutum, tabii olan�n d���na ��kma ve g�nah olarak g�rd���; toplumun ve insan neslinin korunmas� ile bu anomalinin yayg�nla�mas�n�n �n�ne ge�ilmesi amac�yla bir�ok �slam �lkesinde de yasal olarak yasak olan; hukuki kural olmas�na ve me�ruiyet kazanmas�na asla destek verilemeyecek olan "ahlaki olmayan ve g�nah"; insanl���n gelece�ini ve nesil emniyetini tehdit eden; hayat�n kendisine kar�� bir ihanet; yayg�nla�mas� sonucunda, aile yap�s�n�n bozulmas�na ve neslin imhas�na sebep olmakta olan ar�zi durum.." A��klamada dahas� var ama bu fas�lda yerimin kalan�n� ba�ka bir vaaz i�in kullanaca��m.

Zalimin z�rt dedi�i yerde zul�mden anlad��� ortaya ��kan Mazlum-Der'le beyana dayal�, g�r�n�r hi�bir ideolojik ortakl��� olmayan, Y�r�y�� Dergisi'nin, Hasta Tutsaklar Platformunda, LGBTT �rg�tlerinin varl��� nedeniyle ya�anan tart��malar sonucunda yay�nlad��� a��klamadan e�cinsellik tariflerine bakal�m: "bir cinsel sapk�nl�k ve hastal�k; kapitalizmin, cinselli�i, a�k� sadece bir haz duygusuna indirgeyerek ve bunu te�vik ederek kan�ksatt�r�p yayg�nla�t�rd��� sapk�nl�k; kapitalizmin insan� kendisine, do�aya ve de�erlerine yabanc�la�t�rmas�n�n �r�nlerinden biri olan sorun; alk��lanacak, me�rula�t�r�lacak bir �ey olmayan; ki�isel bazda tedavi edilmesi, ama daha �nemlisi, ekonomik, sosyal, k�lt�rel ko�ullar�n de�i�mesiyle, buna ve benzeri sapk�nl�klara zemin haz�rlayan ko�ullar�n yok edilmesiyle engellenmesi gereken sapk�nl�k kimli�i; devrimcilerin elbette, kapitalizmin ezdi�i kulland��� t�m kesimler gibi, ezilmesine, kullan�lmas�na kar�� ��kt��� bir kesim; e�er, anti-emperyalist, anti-kapitalist m�cadeleye kat�lmak isterlerse, kar��m�za cinsel kimlikleriyle de�il, siyasi nitelikleriyle ��kmalar� halinde engel olunmayacak kesim"

Bu a��klamalar�n genel olarak i�eri�ine ili�kin de�erlendirme ve yorumlar�, bu hareketlerin kat�l�mc�lar�n�n vicdanlar�na, d�nyan�n b�t�n dindar mazlumlar�na ve kapitalizmin, "cinselli�i, a�k� sadece bir haz duygusuna indirgemek" bir yana, s�m�r� ve hegemonyas�n� esasen hazlar�n�n, cinselliklerinin, bedenlerinin kontrol� yoluyla s�rd�rd��� e�cinsel, transseks�el, heteroseks�el, biseks�el ve kimi arzulad��� beni hi� ilgilendirmeyen ezilenlere havale ediyorum; burada ya da ba�ka bir d�nyada yersiz yurtsuz mekans�z kimsesiz b�rak�lman�n, arzular�n�n sorguya �ekilmesinin hesab�n� elbet soracaklard�r. Ben, Mazlum-Der'in a��klamas�nda tarif etti�i Bakan�n yapt��� "hastal�k a��klamas�ndan sonra-, bu sapma/anomali durumunu topluma yaymak i�in ciddi lobi faaliyetleri y�r�ten, di�er insanlara da sirayet ettirmek i�in akla gelmeyen yollar� deneyen, dizilerden yar��ma programlar�na, kliplerden haber b�ltenlerine, tart��ma programlar�na kadar her alan� zorlayan, toplumun bilin�alt�nda e�cinselli�i do�al bir se�im olarak kabul ettirmeye �al��an bir kesim" den biri olarak, "e�cinselli�i bir anomali olarak de�erlendiren yakla��m� ayr�mc� bir yakla��m tarz�, su� ya da su�a te�vik olarak niteleme gayreti i�inde olan �evrelerden-, s�zde e�cinsellerin haklar�n� koruma ad�na yapt�klar� a��klamalarla (�zellikle �ocuk ve gen�lerin olaylardan negatif etkileni�leri, ya�ayabilecekleri kimlik sorunu ve ruh sa�l�klar�n�n da d���n�lmedi�ini ortadad�r) yo�un bir gayret" i�inde olan ve "sesini y�kseltecek lobici" �evrelerden biri olarak, sesimi y�kseltmeden, bu heteroseksist tan�mlamalar�n tam da "Bat�" icad� modernizmin -ve dahi kapitalizmin- erkek adam�n ne oldu�una ili�kin tariflerini t�pat�p tekrarlad���n� hat�rlatmak istiyorum.

Erkek olmak, feminist literat�r�n �ok �nceden g�sterdi�i gibi, bir kendilik tan�mlamas� olarak toplumsal cinsiyetin ilk deneyimleriyle ki�isel kimli�in can al�c� bir bile�eni olarak in�a edilir. Erkek egemen kimli�in ki�isel in�as� �rka, s�n�fa, ya�a ve di�er sosyal de�i�kenlere g�re farkl�la�sa da heteroseks�el erkekli�in in�as�, ayn� yayg�n, sabit �z'le kendisini, iki u�ta gibi g�r�nen bu iki d�nya g�r���nde aynen tekrarlamaktad�r. Heteroseksizm, tahakk�m�n�, modern e�cinseli in�a ederek s�rd�rmektedir. �nsanlar, ku�kusuz bedenleri �zerine, hem kendi hem ba�kalar�n�n bedenleri �zerine, arzular�, hevesleri �zerine hep d���nd�ler ama modernizm, d���nmekle kalmad�, �ng�r�lebilir, dolay�s�yla kontrol edilebilir insan ve toplum tahayy�l�nde "ideal beden" ve "ideal arzu"yu tarif etti. Bir kimlik olarak, heteroseks�el erkeksilik hem olunmas� hem de olunmamas� gerekeni tarif eder. Feminist teorinin ve sosyal psikoloji yaz�n�n�n i�aret etti�i gibi, toplumsal cinsiyet ve heteroseksizm, biyolojik ger�ekler olmaktan ziyade insan yap�m�, de�i�ebilir -katli m�mk�n ve vacip olan- ideolojiler olarak anla��lmal�d�r. Heteroseksist cinsiyet�ilik, kad�nlardan nefret, erkeklerden nefret ve sonu� olarak kendinden nefret yoluyla edinilir; erkek �ocuklar erkek olmay� �ncelikle kad�n olmamay� ��renmek arac�l���yla ��renirler. Heteroseks�elli�in normal, do�al ve zorunlu oldu�u ideolojisi heteroseksizm de, ne olundu�undan �ok ne olunmad���n� kan�tlamaya dayan�r. Cinsiyet�ilik ve homofobi tam da bu y�zden, bireyin oldu�unu (erkek ve heteroseks�el) onaylama anlam�yla ve bireyin olmad���n� (kad�n ve e�cinsel) hem kendisine ifade etmesinin, hem de topluma kan�tlamas�n�n en a��k yolu olarak, heteroseks�el mask�lenli�in temel ta��d�r. Homofobi, erke�in kendi heteroseks�el mask�lenli�iyle ili�kili i� �at��malar�n� engellemenin bir yolu olarak savunucu bir i�leve hizmet eder. Heteroseks�el olmayan erkeklere y�neltilen d��manl�k �at��man�n d��la�t�r�lmas�n�n bir yoludur. Cinsiyet�ilik ve homofobi ayr�ca erkekli�in kendini tan�mlama s�reci i�inde yayg�n bir sistem ideolojisi ve dolay�s�yla toplumun in�as�nda da en �nemli rol� oynar. Ya�am�n b�t�n g�r�n��lerinde kad�nlar ve erkekler i�in sert bir davran��sal rehber emreden muhafazakar ideolojiyi me�rula�t�r�r. Connell'�n Toplumsal Cinsiyet ve �ktidar'da anlatt��� gibi, as�l �nemli olan nokta bedeni ve g�r�n�rdeki bi�imlerini korumak i�in indirgemecili�e ba�vurmaya ihtiyac�m�z olmas�d�r. Kullan�ld��� bi�imiyle beden, ben olan beden, anlamlar vermektense almakta olan toplumsal bir bedendir; erkek bedenim bana erkekli�i vermez; toplumsal tan�m� olarak erkekli�i al�r, ayn� �ekilde cinselli�im de do�al olan�n i�gali alt�nda de�ildir; o da toplumsal bir s�recin par�as�d�r. Beden, beden olmay� kesmeksizin, denetim alt�na al�n�r ve toplumsal pratikte d�n��t�r�l�r.

Denetim s�reci, aileden okula, sokaktan devlete, iyi ve k�t�, yanl�� ve do�ru ilkelerine g�re d�nyay� tan�mlar. Bu nedenle heteroseksizm ve homofobi �zerine d���nme ve politik hak m�cadeleleri, asla sadece heteroseks�ellikten farkl� cinsel y�nelimleri olan insanlar�n sorunu olarak g�r�lemezler; herkes i�in temel soru bir toplumun, "nas�l bir hayat s�rmek istedi�i" ile ilgilidir. Heteroseksizm -ve homofobi- yerine ya da onunla birlikte heteromormatiflik kavram�, toplumun cinsiyet ideolojilerinden hareketle k�lt�rel, sosyal ve politik �rg�tlenmesine i�aret etmektedir.

Pek �ok empirik �al��man�n bulgular�, �n yarg� ve negatif stereotiplerin, heteroseksist ideolojilerin kutsamas�yla, d��lanan gruplara y�nelik de�i�en bi�im ve i�eriklerde "�iddet"le hayata ge�irildi�ini, ayr�mla�may� kutsayan ideolojilerin geleneksel de�erlerle beslenen yeni bir t�r "muhafazakarl�k" oldu�unu �ng�rmemize yol a�maktad�r. Genel olarak "sa�" olarak nitelendirilebilecek d�nya g�r��lerinin, ayr�mc�l��� besleyen de�erlere daha yak�n oldu�unu bilsek de, bir t�r ma�o-bireycilikle beslenen "modern" ya�ama ideolojilerinin de yeni bir fa�izm t�r�n�n, "sembolik fa�izm"in arka plan�n� olu�turdu�u ve bu d�nya g�r���n�n sadece "sa�" ideolojileri kapsamad��� a��kt�r. Bazen bir t�r se�kincilik ve �o�unlukla, insanlar ya da gruplararas� hiyerar�inin do�al oldu�una, baz� gruplar�n di�erlerinden adeta do�al olarak �st�n oldu�una ili�kin inan�lar - sosyal �st�nl�k y�nelimi- sembolik fa�izmi beslemektedir. Sembolik fa�izmin hayatlar�m�za yans�mas�, ayr�mc�l���n ve �iddet'in politik olarak mahkum edildi�i "geli�mi�" ya�ama bi�imleri i�inde "normalle�tirilmi�" yeni bi�imlerle yer almaktad�r.

Sonu�olarak s�ylenebilir ki, heteroseksizm ve homofobinin hem beden �zerinden kontrol hem de bir gruplararas� ili�ki ideolojisi olarak ayr�mc�l���, �iddeti ve modern kapitalist toplumun in�as� ve me�rula�t�r�lmas� s�recini anlama s�recinde, hepimize �zg�rle�tirici bir �er�eve sa�lad��� a��kt�r.B�yle bak�ld���nda, b�t�n bu olup bitene kar�� ba�ka bir d�nya tasavvurunun e�lik etti�i ba�ka bir k�lt�r ve kar��-ideoloji tan�mlanabilmesi m�mk�n olabilir; dolay�s�yla ba�ka bir birarada olma, ya�ama ideolojisinden beslenen d�n��t�r�c� bir bilgi �retilebilir ve ba�ka bir siyaset kurgulanabilir. Butler'�n KAOS-GL'yle yapt��� s�yle�ideki s�zleriyle bitirelim: "Ayr�mc�l�kla olan kavgam�z�, e�it muamele taleplerimizden yola ��karak yap�yoruz ve bu yolla bir �e�it "normallik" elde etme aray��� i�ine giriyoruz. Bir de san�r�m se�enekler ya "normal olmak" ya da "patolojik olmak" ise, "normallik"i se�mek zorunday�zd�r. Ancak "normal olma"ya u�ra�mak, uyu�makla, farkl�l��� bozmakla ve g�r�nmezlik kazanmakla ilgili oldu�u i�in, bir sorgulamaya tutulmal�d�r bu �er�eve. Yani u�ra�mam�z gereken ikinci y�n, farkl�l�klar�m�z� kurmak; cinselli�in, sevginin, ba�l�l���n ve cinsel pratiklerin nas�l ger�ekle�ti�ine dair farkl� normlar� olan yeni toplumlar�n �ok-bile�enlili�ini ve �zg�ll���n� anlatmak olmal�d�r. E�itlik konusunda �srarl� olmal�y�z, ancak ayn� zamanda hayatlar�m�z� betimleyen her t�r farkl�l�k ile tan�nmal�y�z."

Amargi / Yaz 2010 - 17