Ar�iv - 2010 - 02/06/2010

Judith Butler'�n Ard�ndan S�yle�iler - 2

Ankara FeministBiz'den G�lsen, Hatice ve Nalan'la Judith Butler'�n Queer Yolda�l���n� anlat�rken bahsetti�i hareketlerin ittifak kurmas� ba�l���ndan yola ��karak feminist harekete ve di�er hareketlere dair konu�tuk.

Pelin Dutlu: Judith Butler Queer Yolda�l��� ve Sava� Kar��tl��� �zerine k�sa bir sunum yapt�. �ncelikle etkinlikten �nce sizde nas�l bir beklenti vard�, ondan sonra de�i�en fikirleriniz oldu mu ya da size etkileyici gelen herhangi bir �ey?
G�lsen: Hem Judith Butler hem queer teori benim i�in �ok yabanc�. Son bir iki ay i�inde neymi� diye bakt���m bir konu oldu. Judith Butler gelecek diye kitab�n� ald�m ama okuyamad�m hepsini. Ara�t�rd���m kadar�yla beklentimin daha �tesinde bir donan�mla oradan ayr�ld���m� d���n�yorum. Kendi a�z�ndan duymak okuyup ettiklerimin kafamda oturmas�na sebep oldu. �unu da s�ylemek gerek, kendi aram�zda anlam�� m�y�z diye bir espri oldu. ��nk� benim konumumda olan insanlar i�in Judith Butler ve queer teori bir ba�lang��. Cinsiyet kategorilerinin yap� bozumuna u�rat�lmas� konusunda �ok teorik bir �eyler duyaca��m diye bekliyordum. Cinsiyetin toplumsalla�mayla olu�mas� asl�nda �ok i� g�ren bir kavramd� ama bu kavrama ili�kin ��pheler vard�. Asl�nda hem kad�n kategorisini tart���yor olmak hem de toplumsal cinsiyeti farkl� y�nden bir a��kl�yor olmak �ok �n a��c�. Ama ba�ka bir y�nden de bizim kad�n dedi�imiz cinsiyet kategorisinin, erkek dedi�imiz cinsiyet kategorisinin kendisinin de �ok tart��mal� oldu�unu bu sunumu dinleyince daha net anlad�m. Hem cinsiyetlerin, en alternatif cinsiyetin bile var olan dilde ve k�lt�rle kuruluyor olmas�n�n, feminist teoriye �ok b�y�k katk�s� oldu�unu d���n�yorum. ��nk� yeni ba�l�yor dedi�im durum da bu. Belki feminist hareketin, kad�n hareketinin perspektifini geli�tirecek bir �ey ��nk� bir�ok yerde bize bu kavramlar yetmedi. �rne�in kad�n olmak ortak paydas� sadece bir yere getiriyor ama "kad�n olmay�" tam anlatm�yor, o kadar �ok kad�n olma halleri var ki bunlar bir arada nas�l duracak? Ben o a��dan da d���nd�k�e bir�ok �eyin a���a ��karaca��n� d���n�yorum.

Butler, hareketler aras�ndaki dayan��ma ba�l���nda d�nyadaki hareketlere de bakt���m�zda LGBTT bireyler ve kendini queer olarak tan�mlayanlar�n ilk olarak kad�nlar ve kad�n hareketiyle ittifak kurmas�ndan bahsetti. Bu konuda ne d���n�yorsunuz? T�rkiye'deki geli�imi nas�l oldu ve �u anki ili�ki nas�l?
G�lsen: Feministlerle e�cinsellerin b�yle bir tarihi var. Asl�nda queer yolda�l��� deniyorsa biz bunu deneyimlemi� bir grup olarak oradayd�k. D���nd���m �u oldu: Bu ger�ekle�tirdi�imiz prati�e gerekti�i kadar �nem vermi� miyiz? �nemli bir �ey yapm���z asl�nda. Bunu, Butler'dan duyman�n �tesinde evrensel bir tart��ma olmas� a��s�ndan da �zerine d���n�lmesi gereken bir ittifak. Butler bunun teorik �er�evesini �izmi� oldu bana g�re. Biz bunun eylemini ger�ekle�tirdik ama teorisi �zerinde durdu�umuzu s�yleyemem. Yapt���m�z i�leri d���n�yorduk ama bunun �zerinde yeteri kadar durmuyorduk. Feministlerle e�cinsellerin ittifak�ndan sonra da di�er muhalif hareketlerle bu yolda�l�k nas�l bir araya gelecek d���nmeliyiz. Bug�nk� eylemde de at�lan bir slogan �ok �nemli bence. Bir i��i eyleminde de bu slogan at�l�yor, ��renci eyleminde de, kad�n eyleminde de: Kurtulu� yok tek ba��na, ya hep beraber ya hi� birimiz! Asl�nda bu s�reci bana g�re �zetleyen bir slogan. Butler'�n s�yledi�i yan yana durma gereklili�i de bunu a��yor. G��, bar�nma, yoksulluk, ya�am hakk�n�n engellenmesi gibi. K�r�lganl�k diye tan�mlad��� kavram asl�nda hepimizi bir araya getiriyor. Tam da bu bir araya getiri�ini engelleyen �eyler �zerine bizim biraz daha durmam�z gerekiyor. Bu sebeplerle de, Butler'�n benim i�in yeni bir ba�lang�� oldu�unu d���n�yorum.

Bir �ok ki�i i�in sunumun en �arp�c� yerlerinden biri kimler i�in �z�l�r�z kimler i�in �z�lmeyiz, kimler ya�amay� hak eder bu d�nyada, kimler hak etmez sorusuydu. �zellikle nefret cinayetleri ba�l���nda yas tuttu�umuz ki�ilerin kim oldu�unun bile politik oldu�unu vurgulad�. Hem siyasi hem de sosyal anlamda bir �ey s�yledi. Bu konuda ne d���n�yorsunuz, bu size �arp�c� geldi mi?
Hatice: Butler'�n �z�lmek ve yas tutmak �zerinden s�ylediklerini, kendimce uzun s�redir ac� �ekmek gerekiyor diye tarifliyordum. Ac� �ekmenin/�ekebilmenin �nemli oldu�unu d���nd�m hep. Asl�nda ben s�yle�iye biraz �nyarg�l� olarak gittim. Teorik bir m�cadele perspektifi sunmay�p, sadece bireysel davran��lar�m�z� teorik bazda �ne ��karacak bir konu�ma bekliyordum. Prati�e yani sokaktaki m�cadeleye dair �ok fazla �ey s�ylemeyece�ini d���nm��t�m. Fakat �yle olmad�. Asl�nda sadece feministler i�in de�il devletle, sistemle sorunu olan her kesime, ezilenlere dair, bize ortak bir m�cadele y�ntemi sundu. Queer yolda�l���ndan benim anlad���m bu, ezilenlerin birli�i �zerinden bir yol a���. Queer yolda�l���n�, devrimci bir kavram, devrimci bir duru� olarak ele al�yorum. M�cadele perspektifimiz ve eylemlili�imiz a��s�ndan devrimci bir y�ntem sunuyor bize. Bunu ya�ad���m�z bu topraklarda nas�l prati�e ge�iririz buras� �ok �nemli elbette; T�rkiye'de queer yolda�l��� nas�l olur, kimlerle olur, bu co�rafyadaki ezilenler birbirine ne kadar ve nas�l yakla��r? Mesela K�rtlerle, az�nl�klarla, feministlerle, LGBTT bireylerle, anar�istlerle queer yolda�l��� hayata ge�ebilir mi, bunun ger�ekli�i ve y�ntemleri nelerdir? Butler'� dinledikten sonra, �n�m�zdeki s�re�te, LGBTT bireylerle ve feministlerle bu yolda�l��� tart��man�n �ok �nemli olaca��n� d���n�yorum. Benim anlad���m kimliklerin e�itlendi�i o �zg�rl�kler alan�nda, �zg�rl�k istiyorsak her kimlik m�cadelesinin bir �b�r� kadar de�erli oldu�unu unutmamal�y�z. �zg�rl���m benim kimli�im bask�dan kurtuldu�u zaman kazanaca��m bir �ey de�il. S�rekli olagelen, yarat�lan ve hi� bitmeyecek bir alan.

Hatice'nin s�yledikleri �ok �nemli. Muhalif hareketler olarak bunun y�ntemini hep birlikte bulmak zorunday�z. Kimlik m�cadelesi vermek ayn� zamanda bizi do�al�nda kendi i�imize kapatan bir durum olabiliyor. Butler s�resi k�s�tl� da oldu�u i�in de�inebilece�i her �eye de�indi. T�rkiye'ye dair de �ok fazla �al��m�� asl�nda. Ermeni meselesi, kad�n meselesi, Aliye Kavaf. bunlar�n hepsine de�indi. Akademik bir sunumdan �te olabildi�ince karma��kla�t�rmadan net bir �ey anlatt�. Senin bulundu�un m�cadele alan� i�erisinde ya�ad�klar�nla tan�d�k duygular olu�turdu mu?
Nalan: Ben daha �ok konferans�n bende yaratt��� hissiyattan bahsetmek istiyorum. �ok etkileyiciydi ��nk�. Butler'�n daha �nceden okumam��t�m. Bir bak�ma da onu okumadan �nce bu konu�may� dinlemi� olmaktan mutluyum. ��nk� bir akademisyen arkada��m, bu kadar co�tu�uma �a��rd���n�, asl�nda �ok �st teorik d�zlemde yazd���n� s�yledi. �imdi Butler'� okurken akl�mda hep bu konu�ma olacak. Uzun zamand�r kimseyi dinlerken bu kadar heyecanlanmam��t�m. Bir feminist olarak sokakta yapt�klar�m�z� teorik d�zlemde dinleme f�rsat� buldu�umuzu d���n�yorum. Zaten dinlerken hep eylemlerimizi, sloganlar�m�z� d���nd�m. Feminist olarak heteroseks�ellik, lezbiyenlik, biseks�ellik kategorilerinin d���na ��karak homofobi ve transfobi kar��tl���, militarizm kar��tl��� �zerinden ger�ekle�tirdi�imiz eylemliliklerimizin, ittifaklar�m�z�n nereye denk d��t���n� dinledim. Benim i�in konu�man�n en �arp�c� y�n� birlikte eylem yapt�klar�m�zla ortak y�n�m�z�n sistem a��s�ndan ya�amaya de�meyen bedenler oldu�umuzun dillendirilmesi oldu. Tam da bu noktada bulu�up soka�a ��kmak gerekiyor. Benim queer yolda�l���ndan anlad���m bu. Bu yolda�l�k T�rkiye'de hem sol hem de K�rt hareketi i�in ��k�� yolu g�sterebilir.
Hatice: K���k bir ele�tiri K�rt meselesiyle ilgili, acaba bilgilendirilmemi� mi, bilgisi yok muydu? Hepimizin kafam�zda bir soru i�areti olu�tu.

Kimlik politikas�ndan bahsederken, m�cadele etmeye ba�lad���n�zda ter�rist olarak damgalan�rs�n�z diyerek genel bir su�lamadan bahsetti. Ya�ama hakk� konusunda verdi�i �rnekte de sadece T�rklerin bedenlerinin ya�amaya de�er bedenler kabul edilmesinin yanl�� oldu�unu s�yledi. Bence bilgilendirilmi�tir. ��nk� Ermeni meselesine de de�indi. Sadece T�rkiye'den gelen bilgilerle de yetindi�ini sanm�yorum.
Nalan: Asl�nda bir Amerika'l� olarak T�rkiye hakk�nda ne kadar az bilgi sahibi oldu�una konu�mas�n�n ba��nda belirtti. Ama belirtti�inden �ok daha fazla bir bilgisi vard�. �nsanlar T�rkiye'de 30 y�ld�r bir i� sava� var dediklerinde, onaylay�p, ba��n� sallad�. B�yle bir sava��n varl���ndan haberi olmad���n� ben de d���nm�yorum.
G�lsen: "Bilgilendirildim" dedi. Sadece T�rkiye'den de�il ba�ka yerlerden de bilgi toplad���n� s�yledi. Ama benim de mesela onun konu�mas�ndan sonra ilk d���nd���m �ey K�rtlere de�inmedi�i oldu. ��nk� Ermeni sorunundan s�z etti. �at��ma hallerini, Gazze ve Filistin �zerinden ele ald�. Bence de bu eksiklikti.
Nalan: Asl�nda bence de ya�amaya de�meyen bedenler vurgusu, K�rtleri de kaps�yordu tabii ki. Konu�mas�n�n ruhunda bu vard�.
Hatice: T�rkiye'ye geliyorsa K�rt meselesiyle ilgili daha fazla s�z s�ylemesini bekledim bir yandan. Tabii bu konuda ne kadar bilgisi var bilemiyoruz. Mesela, Queer yolda�l���n�n Gazze'de olmas� gerekti�ini s�yledi, T�rkiye ve K�rtler �zerinden de g�r�� belirtse bizler i�in �ok daha somut olabilirdi. Devletin zoru kar��s�nda bir direni� tariflemesi, Nalan'�n dedi�i gibi sokaktaki direni�i anlatmas� ve bunun da mutlaka soldan ��kaca��n� s�ylemesi de benim i�in �ok �nemliydi. Bu nedenle bundan sonra, bu bak�� a��s�yla da feminist m�cadeleye bakmam�z ve buradan tart��mam�z, tam da bu t�kanm��l�k s�recinde belki devrimci bir s��ray��a ya da m�cadeleyi biraz daha y�kseltici bir y�ne do�ru yol almam�z� sa�layabilir diye d���nmekteyim.
G�lsen: Benim beklentim tam da buydu. Nas�l ki bu �lkede feministlerle e�cinsel hareketin bir tarihi varsa K�rt hareketiyle de var. 30 y�ld�r bu �lkede K�rt hareketiyle yan yana m�cadele de y�r�yor. Bu dayan��may�, en g�r�n�r ve do�rudan y�r�ten feminist gruplar. En az�ndan bizim �evremiz b�yle. Bunun d��t��� zamanlar oldu, y�kseldi�i zamanlar oldu. Bu K�rt hareketinin kendinden de kaynaklanan bir �ey. Belki kendi �lkesinde siyah hareketle feminist hareketin ili�kileri �zerine bir �eyler s�yleyebilir mi diye bekledi�imden, yoksa kendi kurdu�u teori zaten bunu d��lam�yor. �ok can�m�z� yakan bir �ey olmas� sebebiyle, ben eksiklik oldu�unu d���n�yorum.
Hatice: Tabi ��yle de bir �ey var, ezilenler aras�nda da bir hiyerar�i var. �stelik sistem bu hiyerar�iyi besliyor. Yani Butler, ezilenlerin queer yolda�l��� i�inde, bu e�itsizli�i kald�r�yor ve b�t�n e�itsizliklerin adil davranmas�ndan bahsediyor. Kapitalizm ger�ekten de ezilenlerin yan yana durmamas� bu adil davran��� yok etmeye �al���yor. Queer yolda�l��� kapitalizm i�in �ok tehdit edici bir �ey, �ok cepheden bir �ey, bir direni� hatt�, bu nedenle de sistem ezilenlerin bir araya gelmemesi i�in bir �ok �nlem al�yor. Bu da bize queer yolda�l���n�n ne kadar de�erli oldu�unu g�steriyor asl�nda.

K�sa bir sunum olmas�n�n da etkiledi�ini unutmamak gerekir. Bulundu�umuz yerlerden �undan da bahsetseydi diye g�nl�m�zden ge�en bir �ok ba�l�k vard� ama bunlar i�in yeterli zaman olmad���n� da kabul etmek gerekiyor. Nihayetinde bu topraklarda kalan insanlar olarak, biz buradaki dayan��may� ve m�cadeleyi nas�l geli�tirece�imize dair harekete ge�mek zorunday�z. Vakit ay�rd���n�z i�in �ok te�ekk�r ederiz.

 

Konuyla ilgili: Judith Butler'�n Ard�ndan S�yle�iler - 1

 

Foto�raf: Burak Karacan
haberfabrikasi.org / Pelin Dutlu
06/01/2010