Ar�iv - 2010 - 08/06/2010

Filistin ��galini Normalle�tirmek ��galcilerle Su� Ortakl���d�r

"�srail devletine ve askeri haks�zl�klara kar�� sesimi y�kseltti�imde, yeterince iyi bir Yahudi olmamakla veya kendinden nefret eden bir Yahudi olmakla su�lan�yorsam, bir Yahudi olarak bir haks�zl��a kar�� sesini y�kseltme g�revimi nas�l yerine getirece�im?"

"�ki dilli e�itim yoksa, kom�uluk ili�kilerini tekrar d�zenlemenin bir yolu yoksa, �lke topraklar�n� tekrar d�zenlemenin bir yolu yoksa, duvar� y�kman�n, kom�ular�n� kabul etmenin, bir ba�ka halkla bu �ekilde s�n�rda� olma durumundan zuhur eden b�y�k y�k�ml�l�kler oldu�unu kabul etmenin bir yolu yoksa, hi�bir siyasi ��z�m, salt y�ntemsel d�zeyde, ba�ar�l� olamayacakt�r."

"��gali normalle�tirmeye �al��an veya "normal" k�lt�rel ya�am�n, i�gale a��k�a kar�� durmadan da devam edebilece�ini varsayan her olay, pratik veya kurulu�, i�galcilerle su� ortakl��� i�indedir."

"Hem Gazze hem Bat� �eria'daki radikal yoksunla�t�rmay�, g�das�zl���, hareketli�in s�n�rland�r�lmas�n�, s�n�rlardaki y�ld�rma ve tacizi ve uygulanan devlet �iddetini "bir kenara b�rak�p" kamusal alanda ba�ka konular �zerine konu�amay�z. Ba�ka konular �zerine konu�anlar, bask�y� ve bunun sonucunda �iddetin devam ettirilmesini hedefleyen, s�n�rl� bir kamusal s�ylem alan� �retme edimine etkin bi�imde kat�lmaktad�r."

"Boykot, sadece "Hay�r!" demekten ibaret de�il, ayn� zamanda ki�inin �al��malar�n� �ekillendirmesinin, ittifaklar kurmas�n�n ve uluslararas� adalet normlar�nda �srar etmesinin bir yolu. ��gal sorununa temas etmeden �al��mak, i�galin normalle�tirilmesine katk�da bulunmakt�r. Normalle�tirme de, bu ger�ekli�i kamusal s�ylemde gizlemek ya da tahrip etmek yoluyla ger�ekle�ir. Sonu� itibariyle, tarafs�zl�k bir se�enek de�ildir."

Homofobi Kar��t� Bulu�ma i�in Ankara'ya gelen Judith Butler'�n, �srailli y�netmen Udi Aloni'yle ger�ekle�tirdi�i s�yle�i, Cogito dergisinin, Bahar 2010 tarihli 62. say�s�nda yay�nland�.

Udi Aloni: �srail'de iyi tan�n�yorsunuz. Hatta ad�n�z pop�ler bir film olan Ha-Buah'da [Kabarc�k] bile ge�ti. [�srailli bir Yahudi'yle Filistinli bir M�sl�man aras�ndaki e�cinsel ili�kinin trajik hikayesini konu edinen 2006 yap�m� film].

Judith Butler: Ad�m�n bu ba�lamda kullan�lmas�n� onaylamasam da. Yani, "Bana Judith Butler yapma" denmesi komik ama "birine Judith Butler yapmak" ifadesi erkekler hakk�nda olduk�a olumsuz bir �eyler s�ylemek istendi�inde ve erkeklere d��man bir feminizm bi�imiyle �zde�le�mek i�in kullan�l�yor. Ve ben hi�bir zaman bu t�rden feminizmle �zde�le�medim. Bu benim tarz�m de�il. Bununla tan�nm�yorum. Yani, t�m�yle farkl� bir feminist kiplikten olan, Catharine MacKinnon veya Andrea Dworkin gibi adlarla an�lan radikal feminist g�r��le kar��t�rm��lar beni. Ben kimin erkek olup kimin olmad���n� sorgulam�yorum ve bir erkek mi oluyorum? Belki de erke�imdir [g�l�yor]. Bana erkek deyin. Ben, toplumsal cinsiyet kategorileri konusunda �ok daha a����m ve feminizmim de her zaman kad�nlar�n �iddete kar�� korunmas�, okuryazarl�k oranlar�n�n y�kseltilmesi, fakirli�in azalt�lmas� ve daha fazla e�itlik odakl� olmu�tur. Ben hi�bir zaman "erkek" kategorisine kar�� olmad�m.

U. A.: �ok g�zel bir �srail �iirinde "�nsan nas�l Avot Yeshurun olur?" sorusu ge�er. Avot Yeshurun, �srail �iirinde olay yaratm�� bir �air. Benim size sormak istedi�im, insan nas�l Judith Butler olur? �zellikle toplumsal cinsiyet s�ylemini alt �st etmi� kitab�n�z Toplumsal Cinsiyet Belas� ba�lam�nda soruyorum bunu.

J. B.: Asl�nda bunu nas�l a��klayaca��mdan pek emin de�ilim ve bence o kitap toplumsal cinsiyeti, nas�l al�mland��� ve nas�l �evrildi�ine ba�l� olarak farkl� bi�imlerde alt �st ediyor. �rne�in, kitab�n ilk �evrildi�i �lkelerden olan Almanya'da, gen�lerin eylemlili�e vurgu yapan bir siyaset ya da kendilerinin yaratabilece�i veya �retebilece�i olumlay�c� bir �ey istedi�i olduk�a a��kt�. Performatiflik fikri -ki, kategoriler var etmeyi veya yeni toplumsal ger�eklikler olu�turmay� da i�erir- �zellikle eski -erkeklerin kad�nlar�, heteroseks�ellerin e�cinselleri ezdi�i- bask� modellerinden b�km�� olan gen� insanlar i�in �ok heyecan vericiydi.
G�r�n��e g�re, birinin boyunduru�u alt�ndaysan�z, sizin i�in mevcut eylemlilik bi�imleri de var; sadece bir kurban konumunda de�ilsiniz, sadece bask�lan�yor de�ilsiniz, tam da bu bask� sizin eylemlili�inizin bir ko�ulu. E�er elinizde gerekli kaynaklar varsa ve kolektif bir deste�i arkan�za al�rsan�z bu bask� alt�nda ya�ama durumundan hi� beklenmeyen belirli sonu�lar do�abilir. Bu elbette otomatik bir yan�t de�il, gerekli bir yan�t de�il. Ama m�mk�n. Ayr�ca, san�r�m zaten hareketin i�inde olmakta olan bir �eye hitap ettim. Bende ba�ka bir yerden iz b�rakm�� bir �eyi kuramsal dile �evirdim. Yani ben bunu tek ba��ma ortaya ��karmad�m. �e�itli k�lt�rel kaynaklardan ald�m ve ba�ka bir dile yerle�tirdim.

U. A.: Siz "Judith Butler" olduktan sonra Yahudiler ve Yahudi metinler �zerine daha �ok konu�ulur oldu. Toplumsal cinsiyet �zerine konu�malar�n�z� dinlemek i�in gelenler, birden Gazze, ilahi �iddet konular�yla kar�� kar��ya kal�r oldular. Sanki toplumsal cinsiyet konusunda bir kapan�m ya�am��s�n�z hissini veriyor bu. Bir ba�lant�, bir s�rem s�z konusu mu, yoksa bu tamamen yeni bir a�ama m�?

J. B.: �sterseniz biraz geriye gidelim. Size felsefeyle on d�rt ya��nda ilgilenmeye ba�lad���m� ve sinagogda ba��m� derde soktu�umu anlatm���md�r. Haham bana "Derste �ok konu�uyorsun. Her �eye kar��l�k veriyorsun, edepli davranm�yorsun. Gelip benden �zel ders almal�s�n" demi�ti. Ben de �ok heyecanlanm��, "Tamam, harika!" yan�t�n� vermi�tim. Bana "�zel derste ne �al��mak istersin? Bu senin cezan. �imdi ciddiyetle bir konu �zerine �al��mal�s�n" dedi. San�r�m benim lakayt bir insan oldu�umu d���n�yordu. Ben de ona Martin Buber'e odaklanarak varolu�sal teoloji �al��mak istedi�imi s�yledim. (Martin Buber'i hi� terk etmedim). Alman idealizminin Nasyonel Sosyalizmle ili�kilendirilip ili�kilendirilemeyece�ini incelemek istiyordum. Kant ve Hegel gelene�i, Nasyonel Sosyalizmin k�kenlerinde rol oynam�� m�yd�? ���nc� sorum da Spinoza'n�n neden sinagogdan aforoz edildi�iydi. Neler oldu�unu ve sinagogun hakl� olup olmad���n� bilmek istiyordum.

U. A.: �imdi Yahudilik konusuna gelelim. Ailenizin Yahudilikle ili�kisi nas�ld�?

J. B.: Annem ve babam dinin gereklerini yerine getiren Yahudilerdi. Annem Ortodoks bir sinagogda b�y�m��, b�y�kbabam �ld�kten sonra muhafazak�r bir sinagoga ge�mi�, bundan bir s�re sonra da reformcu bir sinagoga ge�mi�. Babamsa hep reformcu sinagoglardaym��.
Annemin b�t�n amca ve teyzeleri Holokost s�ras�nda Macaristan'da katledilmi�. B�y�kannem de, 1938'de kimleri kurtarabilece�ini g�rmek i�in yola ��karken onunla birlikte giden iki ye�eni d���nda b�t�n akrabalar�n� kaybetmi�. Bu, benim i�in �ok �nemliydi. �branice okuluna gittim. Ama okuldan sonra, Yahudi eti�i ��retilen �zel s�n�flara da kat�ld�m ��nk� bu tart��malar ilgimi �ekiyordu. Yani ben sadece asgari gerekleri yerine getirmedim. Lise y�llar�m boyunca, okul e�itiminin yan� s�ra Yahudilik �zerine �al��maya da devam ettim.

U. A.: Ve bana, gururlu bir Yahudi anne olarak o�lunuzun bar mitzvah foto�raflar�n� g�sterdiniz...

J. B.: Yani bu bende en ba��ndan beri vard�, kendimi birdenbire hi� tan�mad���m bir yerde bulmu� de�ilim. Gen�li�imde Yahudi ayr�l�k��l���n�n belirli bir t�r�ne ��pheci yakla�maya ba�lad�m. Yahudi cemaatinin hep bir arada oldu�unu, d��ar�dan birine g�venmediklerini g�rd�m. Ne zaman eve birini getirseniz, sorulan ilk soru hep "Ailesi Yahudi mi, de�il mi?" olurdu. Daha sonra, �niversitede, �niversitenin son y�l�nda lezbiyen bir cemaate dahil oldum; onlar�n sordu�u ilk soru da "Lezbiyen misin, de�il misin?" olunca "Bu ayr�l�k��l�k yeter art�k!" diye d���nd�m.
Bu cemaatin denetleme bi�imi de ayn�yd�. Sadece tamamen sizin gibi olana, bu �zg�l kimlik i�in sadakat yemini etmi� olana g�venilir. Bu ki�i Yahudi mi, belki de pek Yahudi de�ildir. Ger�ekten Yahudi olup olmad�klar�n� bilmiyorum. Belki kendilerinden nefret ediyorlard�r. Bu ki�i lezbiyen mi? Bence daha �nce bir erkekle ili�kisi olmu�tur. Bu, onlar�n ger�ek kimli�inin ne oldu�u hakk�nda ne s�yler bize? Ben, kimli�in bu �ekilde denetlendi�i bir d�nyada ya�ayamayaca��m� d���nd�m.
Ama, sorunuza d�nersek... Toplumsal Cinsiyet Belas�'nda, b�t�nl�kl� bir melankoli tart��mas� var. Ba�kalar�n�n yas�n� hangi ko�ul alt�nda tutamay�z? Ben, �ocuklu�um boyunca, bu sorunun Yahudi cemaatinin kendine sordu�u soru oldu�unu farz ettim. Bu, Almanya'ya e�itim g�rmeye gitti�imde de ilgi duydu�um bir soruydu. Sava� sonras� Alman k�lt�r�n�n bir ele�tirisi olan, yas tutma ehliyetsizli�i �zerine me�hur Mitscherlich kitab� bana �ok, �ok ilgin� geliyordu.
70'li ve 80'li y�llarda, gey ve lezbiyen cemaatinde, bir ili�kisi bitti�inde e�cinsel bir insan�n bunu ailesine s�yleyemeyecek durumda oldu�unu anlad�m. Yani burada insanlar kamusal olarak teslim edilmeyen her t�rden duygusal kay�pla ba� etmek zorundayd�; bu durum, �zellikle AIDS krizi s�ras�nda olduk�a vahim bir hal ald�. AIDS krizinin ilk y�llar�nda, sevgililerinin hasta oldu�unu ve sonra da �ld���n� a��klayamayan e�cinsel erkekler vard�. Hastaneye sevgililerini g�rmek i�in giremiyor, ailelerini aray�p "Biraz �nce hayat�m�n a�k� �ld�" diyemiyorlard�.
80'ler ve 90'lar boyunca, bu durum benim d���ncem i�in b�y�k �nem te�kil ediyordu. Daha sonra, sava� �zerine d���n�rken de �ok �nemliydi. 11 Eyl�l'den sonra, D�nya Ticaret Merkezi'ne yap�lan sald�r�lar sonucunda hayat�n� kaybeden insanlar�n �o�u i�in yas tutuldu�unu ancak, Pentagon'a yap�lan sald�r�lar sonucunda hayat�n� kaybedenler i�in daha az yas tutuldu�unu, D�nya Ticaret Merkezi'ndeki ka�ak i��iler i�in hi� yas tutulmad���n� ve bu bombal� sald�r�lar sonucunda yok olan gey ve lezbiyen aileler veya hayat arkada�lar�ndan birinin �lmesi sonucu y�k�lan ili�kilerin �ok uzun bir s�re kamusal olarak dile getirilmedi�ini g�rerek sars�ld�m. Bundan �ok k�sa bir s�re sonra da, Bush'un yas tutma zaman�n�n sona erdi�ine karar vermesiyle sava�a girdik. San�r�m olaylardan on g�n sonra, yas tutma zaman�n�n sona erdi�ini ve art�k eyleme ge�me zaman�n�n geldi�ini a��klad�. Bu noktada, yabanc� topraklardaki halklar� herhangi bir mant�kl� a��klama olmaks�z�n �ld�rmeye ba�lad�k. Ve �iddet i�in hedef se�ti�imiz bu halklar bize asla resimlerde g�sterilmedi. Asla onlar i�in kaleme al�nm�� k���k �l�m ilanlar� okumad�k. Orada y�k�lan ya�amlara dair hi�bir �ey duymad�k. H�l� da duymuyoruz.
Daha sonra daha farkl� t�rden bir kurama ge�erek, belirli ya�amlar�n hangi ko�ullarda yas�n�n tutulabilece�ini, hangilerinin yas�n�n tutuldu�unu veya tutulamayaca��n� sorgulamaya ba�lad�m. �srail-Filistin'de ve uzun y�llard�r s�ren �iddetli �at��malarda, fark g�steren yas tutma s�re�leri oldu�unun fark�nday�m. �srail bas�n�nda belirli ya�amlar yas� tutulabilir -yas�n� tutmaya de�er, �ok de�erli- ya�amlar olarak belirleniyor, baz�lar� da yas� tutulamaz ya�amlar olarak ele al�n�yor ��nk� onlar sava� ara�lar� olarak ya da ulusun d���nda, dinin d���nda kalan, yas� tutulacak bir ya�am� olu�turan aidiyet hissinin d���nda kalan ya�amlar olarak g�r�l�yor. Yas� tutulabilirlik sorusu benim queer politikalar�, �zellikle de AIDS krizi �zerine �al��malar�m�, daha g�ncel olan ve �srail-Filistin �al��malar�m� da i�eren sava� ve �iddet �zerine �al��malar�mla ili�kilendirmi�tir.

U. A.: Bu �ok ilgin� ��nk� Gazze sava�� ba�lad���nda art�k Tel Aviv'de kalam�yordum. S�k s�k Celile'ye gittim ve birden fark ettim ki, Gazze'de �len Filistinlilerin �o�unun orada aileleri, �srail vatanda�� olan akrabalar� var. �nsanlar, �srail'de kitlesel bir yas durumu oldu�unu bile bilmiyordu. �srail i�inde Gazze'de �len aileleri i�in yas tutan �srail vatanda�lar�. Ve �lkede kimse bunun hakk�nda, �srail'de tutulan yas hakk�nda konu�muyordu. Bu �ok �a��rt�c�yd�.

J. B.: �srail h�k�meti ve medya, Gazze'de �len veya yaralanan herkesin Hamas �yesi oldu�unu veya hepsinin sava� seferberli�inin bir par�as� olarak kullan�ld���n�, �ocuklar�n bile bu seferberli�in bir arac� oldu�unu, Filistinlilerin �ocuklar� bilerek, �sraillilerin �ocuklar� da �ld�rd���n� g�stermek i�in hedef konumuna getirip �ne s�rd���n�, bunlar�n hepsinin bu sava� seferberli�inin bir par�as� oldu�unu s�ylemeye ba�lad�. Bu noktada, Filistinli olan her bir canl� bir sava� arac� haline gelir. Hepsi de, insan olarak veya Filistinli olarak �srail'e sava� ilan etmekte veya �srail'in yok edilmesini ama�lamaktad�r.
Yani, �ld�r�len veya yaralanan her Filistinli art�k bir can olarak, ya�ayan biri olarak hatta insan olarak g�r�lmemektedir, onlar a��r silaht�r. Bedenleri a��r silaht�r. Ve elbette, bunun en u� �rne�i, son y�llarda pop�lerli�ini kaybetmi� olan intihar bombac�s�d�r. Bu, bir bedenin a��r silaha d�n��t��� veya bir �iddet eyleminin par�as� oldu�u durumdur. Bu fig�r, b�t�n Filistin halk�n� kapsayacak bi�imde genelle�tirilirse, art�k canl�, ya�ayan bir halk s�z konusu olmaz ve orada �len kimsenin yas� tutulmaz. ��nk� ya�ayan her Filistinli, varl��� itibariyle bir sava� beyan� veya �srail'in varl���na y�nelik bir tehdit ya da salt askeri a��r silah, bir levaz�md�r. �srail'in sava� imgeleminde salt sava� ara�lar�na d�n��t�r�lm�� durumdalar.
Bir ba�ka halk�n kendini yok etmeyi ama�lad���na inanan her halk, tahribat�n her arac�n�n �ld�r�ld���n�, tahribata y�nelik ara�lar�n ola�and��� b�y�kl�kte bir b�l�m�n�n yok edildi�ini g�r�nce heyecanlan�r ��nk� bu yok etme i�lemiyle g�venli�inin ve refah�n�n sa�land���n� d���n�r.
D��ar�n�n g�r�� a��s�ndan aktar�lanlar, yabanc� medyada olanlar da benim i�in �ok ilgi �ekiciydi. Avrupa bas�n�, ABD bas�n�, G�ney Amerika bas�n�, Do�u Asya bas�n�, hepsi de Gazze sald�r�s�nda uygulanan a��r� �iddeti sorgulad�. �srail medyas�n�n, d��ar�dakilerin olanlar� anlamad���n�, onlar�n Yahudi d��man� oldu�unu, kendilerine sald�r�ld���nda ayn� �eyi yapacakken �srail'i kendini savundu�u i�in su�lad���n� iddia etmesi de �ok ilgin�ti.

U. A.: Neden �srail-Filistin meselesi? Bu sizin Yahudi olman�zla do�rudan ili�kili mi?

J. B.: Bir Yahudi olarak bana sesini y�kseltmenin ve rastgele devlet �iddetine kar�� a��k�a konu�man�n etik a��dan zorunlu oldu�u ��retildi. �kinci D�nya Sava�� ve toplama kamplar� �zerine ��rendiklerimin bir par�as�d�r bu. Devlet �rk��l��� ve devlet �iddetine kar�� konu�acak ve bunu yapabilecek olanlar vard� ve sesini duyurmak zorunluydu. Sadece Yahudiler i�in de�il, �ok say�da insan i�in. Nazi soyk�r�m� �zerine d���n�rken zuhur eden b�t�nc�l bir sosyal adalet fikri vard� benim i�in.
Benim i�in ger�ekten zorla�an �eyin, �srail devletinin uygulad��� �iddeti ele�tirmek isteyen birinin -tam da ki�inin bir Yahudi olarak a��r� devlet �iddetini ve �rk��l���n� ele�tirme zorunlulu�u olmas� nedeniyle- ba��n�n belaya girmesi oldu�unu s�ylemeliyim; bunun nedeni o ki�iye ya Yahudi oldu�u i�in kendinden nefret etti�i ya da Yahudi d��manl��� yapt��� s�ylenir. Oysa benim konumumun kayna��, �zg�l bir Yahudi de�eri olan toplumsal adalet. Peki bu durumda, �srail devletine ve askeri haks�zl�klara kar�� sesimi y�kseltti�imde, yeterince iyi bir Yahudi olmamakla veya kendinden nefret eden bir Yahudi olmakla su�lan�yorsam, bir Yahudi olarak bir haks�zl��a kar�� sesini y�kseltme g�revimi nas�l yerine getirece�im? Benim �u an i�inde bulundu�um durumun zorlu�u da bu i�te.
Yahudi de�erleri �zerine bir �ey daha s�yleyece�im izninizle. Yahudi felsefesinden ve g�rd���m Yahudi e�itiminden benim i�in ger�ekten �nemli olan iki �ey kald� bana - asl�nda bir�ok �ey... �ok fazla �ey. �rne�in, aleni bir yas s�reci olan �iva [yedi g�nl�k yas]. Gen�li�imin en g�zel rit�ellerinden biri oldu�unu d���n�rd�m �ivan�n. Gen�li�imde �ok say�da tan�d���m �ld� ve yak�nlar�n� kaybedenlere yard�m edilip tekrar cemaate sokulmas� ve ya�am� onaylamak i�in kendilerine yol g�sterilmesi i�in b�t�n cemaatin bir araya geli�ine tan�k oldum s�kl�kla. Beni etkileyen di�er fikir de, ya�am�n gelip ge�ici oldu�u fikridir; �teki d�nya diye bir �ey olmad��� i�in, �imdi ve burada ya�am�m�z� iyi ge�irmeli, ona �zen g�stermeliyiz. Ya�am�n korunmas� gerekir. Ya�am k�r�lgand�r. Hatta, ileri giderek, k�r�lgan ya�am�n bir bak�ma bir Yahudi de�eri oldu�unu s�yleyece�im.

U. A.: Sizin d���nme bi�iminiz sayesinde bir �eyin fark�na vard�m. �nsanlar�n Toplumsal Cinsiyet Belas� hakk�nda d��t�kleri klasik bir yan�lg�, bedenin ve dilin sabit oldu�u mefhumuydu. Ama, asl�nda her �ey dinamik ve s�rekli hareket halinde, orijinal diye bir �ey hi� olmam��. Ben de bir �ekilde, diaspora ve �zg�rle�me konusunda benzer �eyleri hissettim. Hi�biri statik de�il. Biri di�erinden �nce gelmiyor. Diaspora, statik hale geldi�inde ayr�l�k�� oldu, bir shtetl [Yahudi k�y�] oldu. �zg�rle�me hayata ge�irildi�inde etnokratik bir devlete d�n��t�; ayn� zamanda ayr�l�k�� da oldu, getto'nun yeniden in�as� oldu. Belki de, �zg�rle�me ve diaspora aras�ndaki gerilim, birini veya di�erini se�meden, bizi etnosantrizmden uzak tutacak tek �ey. Bu fikrin eksiksizce form�le edilmedi�ini biliyorum. Ama b�y�kbabam�n, yurduyla ba�lant�s� s�rerken bir yandan da s�rg�ndeki dile a��k olu�u kar��s�nda hissettiklerimle ili�kili. Hem �zg�rle�meye hem diasporaya, ikisine de a��k olarak etnosantrizmden ka��nabiliriz.

J. B.: Siz, Diaspora'yla �zg�rle�me aras�nda bir gerilim oldu�unu s�yl�yorsunuz. Benim d���nd���m belki biraz daha farkl�. �ncelikle, vatanda�l��� bu �ekilde, dini temel alarak s�n�rlayan bir devletin kurulu�uyla �zg�rle�me olabilece�ine inanm�yorum. Yani benim g�r���mce, Yahudilere ve Yahudi olmayanlara e�it vatanda�l�k hakk� tan�yan bir devlet s�z konusu de�ilken, �zg�rle�me fikri iflas etmi�tir.

U. A.: ��te bu nedenle, en ba��ndan itibaren iki-milliyetlilik olmas� gerekti�ini s�yleyebilirim.

J. B.: Hatta �ok milliyetlilik. Ya da, din, �rk, etnik k�ken vs. g�zetilmeyen bir vatanda�l�k bi�imi. Her durumda, buradaki daha �nemli nokta, �srail'de ya�amayan, s�rg�nde ya�ayan Yahudilerin ya �srail'e d�nmek istedikleri ve hen�z d�nmediklerine ya da d�nme ihtiyac� duymad�klar� ve bu nedenle Yahudileri temsil edemeyeceklerine inananlar olmas�. O halde soru �u: Galut [s�rg�n] fikrini diasporaya d�n��t�rmenin anlam� nedir? Bir ba�ka ifadeyle, diaspora ba�ka bir gelenektir, d�n�� olmaks�z�n da��lmay� da i�eren bir gelenek. Ben bu d�n�� fikrine �ok ele�tirel yakla��yorum ve "Galut"un s�kl�kla Yahudilikteki diasporac� gelenekleri al�altt���n� d���n�yorum.

U. A.: Ben iki milliyetlilik �zerine bir film yaparsak, a��l�� sahnesinin "�lk Yahudi �ki Milliyetlilik Kongresi" toplant�s� olmas� gerekti�ini d���n�yorum. Bu, hepimizin ilk ba�kan�m�z�n kim olmas�n� istedi�ini tart��t���m�z gizli bir toplant� olmal� ve di�erleri de beni seni se�memiz i�in g�ndermi� olmal�. ��nk� ilk ba�kan�m�z�n kad�n olmas� gerekti�i gibi queer de olmas� gerekiyor. Onun, g�n�m�z�n en �nemli Yahudi filozofu olmas� gerekiyor.

J. B.: Asl�nda cidden, federe bir h�k�met modelinde ne t�rden siyasi kat�l�m bi�imlerinin olas� oldu�u �zerine d���nmek bile ola�an�st�; �rne�in, Filistin-�srail i�in, k�lt�rel ge�mi�, din, etnisite, �rk ve di�erleri g�zetilmeksizin vatanda�l�k haklar�n� temin eden g��l� bir anayasayla y�netilen g��l� bir federe otorite. Bir bak�ma, iki milliyetlilik, olmas� gerekeni a��klama yolunda at�lan �nemli bir ad�m. Nefret ve paranoyay� bertaraf eden ve bir arada ya�ama meselelerini ciddiyetle ele alan bir k�lt�rel harekete ihtiya� oldu�u konusunda size tamam�yla kat�l�yorum. Birbirine kar��arak, �e�itlilik i�inde ya�amak, kom�unu kabul etmek, bir arada ya�amak i�in y�ntemler bulmak. �ki dilli e�itim yoksa, kom�uluk ili�kilerini tekrar d�zenlemenin bir yolu yoksa, �lke topraklar�n� tekrar d�zenlemenin bir yolu yoksa, duvar� y�kman�n, kom�ular�n� kabul etmenin, bir ba�ka halkla bu �ekilde s�n�rda� olma durumundan zuhur eden b�y�k y�k�ml�l�kler oldu�unu kabul etmenin bir yolu yoksa, hi�bir siyasi ��z�m, salt y�ntemsel d�zeyde, ba�ar�l� olamayacakt�r.
Yani size kat�l�yorum. Ama, bir devletin bir milleti ka��n�lmaz olarak ifade etti�i d���ncesini a�mam�z gerekti�ini d���n�yorum. E�er iki milliyetli bir devletimiz varsa, iki ayr� milleti temsil ediyordur. E�itlik mefhumunu ger�ekten herkesi kapsayacak bi�imde geni�leten bir devletin, bir y�netim bi�iminin ne oldu�u �zerine, ancak iki-milliyetlilik bir millet fikrini yap�bozuma u�ratt��� zaman d���nmeyi umabiliriz. Buradaki mesele art�k, Martin Buber'in ifadesiyle, "iki halk�n" meselesi de�il. Ola�an�st� bir karma��kl�k ve Yahudi n�fusuyla Filistin n�fusu aras�nda bir ge�i�me durumu s�z konusu. "Peki, iki k�lt�rel kimli�i ifade eden bir devlet olsun" diyenler ��kacakt�r. Hay�r. Devlet, k�lt�rel kimli�i ifade etme i�ine kar��mamal�.

U. A.: Neden "iki milliyetlilik" terimini kullan�yoruz? Benim i�in bu, bir s�recin sonunu de�il, ba�lang�c�n� ifade ediyor. "�ok milliyetlilik" veya "tek devlet ��z�m�" de diyebilirdik. Neden, "tek devlet" yerine "iki milliyetlilik" terimini kullanmay� tercih ediyoruz?

J. B.: Halk�n, tek devletli bir ��z�m�n Filistin halk�n�n halihaz�rdaki marjinalize edili�ini ve yoksunla�t�r�l���n� teyit edece�ine dair hakl� korkular� oldu�una inan�yorum. Filistin'in Bantustan halk�n�nkine benzer bir varolu�u kabul etmeye zorlanaca��ndan korkuluyor.

U. A.: Ya da Yahudilerin de korkular� var...

J. B.: Evet Yahudiler de, oy verme hakk� Filistinlilere de tan�n�rsa demografik �o�unluklar�n� kaybetmekten korkacaklard�r. Ben, bu meselede "Bu 'biz' kim?" gibi temel bir soru oldu�unu d���n�yorum. Biz kimiz? �ki milliyetlilik meseleleri, ne t�r bir y�netim bi�iminin bu �lke i�in en iyisi olaca�� sorusuna hangi "biz"in karar verece�i sorusuna yol a�ar. Bu "biz"in heterojen olmas� gerekir; karma bir biz olmal�d�r; orada olan ve talebi bulunan herkesi i�ermelidir -�ok �e�itli taleplerin s�z konusu olaca��na ��phe yok. Olduk�a karma��k olan geleneksel ve yasal aidiyet gruplar�ndan gelen taleplerdir bunlar. Yani, bu karma��kl�klara a��k olmak gerekecektir.

U. A.: �imdi de sohbetimizin son b�l�m�ne gelelim. Bundan �� sene kadar �nce, �kinci L�bnan Sava��'n�n ba�lang�c�nda, Slavoj Zizek benim filmim Forgiveness �zerine bir konu�ma yapmak i�in �srail'e gelmi�ti. �srail'e Akademik ve K�lt�rel Boykot kampanyas�, Kud�s Film Festivaline gelmemesini istemi�ti. Benim filmimi g�stermemde bir sorun yoktu, ��nk� �sraillilerin �srail'i boykot etmesi de�il, uluslararas� ki�iliklerin festivali boykot etmesi isteniyordu.
Festivalde g�sterilen filmlerden birine konu olan Zizek, o film �zerine konu�mayaca��n� s�yledi. Ama �unu sordu: Forgiveness �zerine konu�arak �srail'deki muhalefeti desteklemesine ne derlerdi? Muhalefeti destekleyebilece�ini ama bunu resmi bir mekanda yapamayaca��n� s�ylediler. Zizek de ne yapaca��n� bilemedi.
O zaman da sizden tavsiyede bulunman�z� rica etmeyi se�ti. E�er yanl�� hat�rlam�yorsam, �iddete ba�vurmayan direni� yollar�n� se�en meslekta�larla dayan��ma i�inde olman�n en �nemlisi oldu�unu, �srailli k�lt�r kurumlar�ndan para alman�n bir hata oldu�unu savunuyordunuz. Zizek'e, festivalin resmi konu�u olmadan film �zerine konu�mas�n� �nermi�tiniz. O da ald��� paray� geri verdi ve festivalin konu�u olmad���n� a��klad�. Boykota destek verip vermemekle ilgili bir karara var�lmad�. Benim a��mdan, o zamanlar, k�lt�rel boykot kavram�, �ok edici, garip bir kavramd�. O zamandan bu yana bu hareket b�y�d� ve sizin de bu konu �zerine �ok d���nd���n�z� biliyorum. �imdi, o kafa kar��t�r�c� olaydan �� y�l sonra Boykot, D��lama, Yapt�r�m (Boycott, Diversion and Sanction, BDS) hareketi hakk�nda ne d���n�yorsunuz?

J. B.: BDS hareketi �ok farkl� bi�imler ald� ve bunlar aras�nda ayr�m yapman�n �nemli oldu�unu d���n�yorum. Bundan alt� veya yedi y�l �nce, neyin boykot edildi�i, "boykot" ad� alt�nda ne yap�ld��� konusunda ciddi bir kafa kar���kl��� s�z konusuydu. Vatanda�l�klar� ve i�gal siyasetine etkin veya edilgin kat�l�mlar� aras�nda bir ayr�ma gitmeyen �srailli akademisyenlere veya �srailli film yap�mc�lar�na, k�lt�rel alanda �r�n verenlere veya sanat��lara kar�� birtak�m giri�imler de vard�. BDS hareketinin her zaman i�gale odakland���n� unutmamal�y�z. Siyonizm hakk�nda bir referandum de�il ve bir devlet veya iki devlet ��z�m� konusunda aleni bir konum alm�� da de�il. Bir de �srailli ki�ilerle �srailli kurumlar� boykot etmeyi ay�rt etmeye u�ra�anlar vard�. Ancak, kimin ki�i, kimin kurum oldu�unu ay�rt etmek her zaman kolay de�ildir. Amerika Birle�ik Devletleri ve Avrupa'da pek �ok ki�inin bireyleri ve hatta kurulu�lar� vatanda�l�k temelinde boykot etmenin potansiyel olarak ayr�mc� oldu�unu d���nerek geri �ekildi�ini d���n�yorum; yine de bu konuda g�n�ls�z olanlar�n b�y�k b�l�m�, i�gale �iddete ba�vurmadan direni�i desteklemenin bir yolunu arad�.
Ama �imdi BDS'nin politikalar� �zerine d���nmenin daha olanakl� ve daha acil oldu�unu hissediyorum. BDS'nin ilkelerinin de�i�mi� olmas� de�il bunun nedeni, de�i�medi. Ama art�k BDS'yi, esas oda�� ak�lda tutarak uygulamay� d���nmenin yollar� var: ��gali normalle�tirmeye �al��an veya "normal" k�lt�rel ya�am�n, i�gale a��k�a kar�� durmadan da devam edebilece�ini varsayan her olay, pratik veya kurulu�, i�galcilerle su� ortakl��� i�indedir. Bunu isterseniz pasif su� ortakl��� olarak da d���nebiliriz. Ama buradaki �nemli nokta, i�gali di�er k�lt�rel aktivitelerden ayr� tutmaya �al��an kurulu�lara meydan okumakt�r. Sanki i�gal s�z konusu de�ilmi� gibi davranan ya da i�gale net ve g��l� bir bi�imde kar�� durmay� ve aktivitelerini i�galin sona erdirilmesine adamay� reddeden k�lt�rel kurumlarla birlikte �al��amay�z. Bunu ak�lda tutarak, bir boykota kat�lman�n ne anlama geldi�ini soral�m. Bu, d��ar�da bulunan bizler i�in, �srailli bir kurulu�a veya bir k�lt�rel olaya, i�galin vah�etine ve adaletsizli�ine dikkat �ekmek ve ona kar�� oldu�umuzu ifade etmek i�in kat�lmak olur.
Naomi Klein'�n yapt���n�n da bu oldu�unu d���n�yorum; b�ylece, BDS ilkelerini yorumlaman�n bir ba�ka yolunun da �n�n� a�m�� oldu. Art�k benim i�in Tel Aviv'e gelip toplumsal cinsiyet, Yahudi felsefesi veya Foucault �zerine konu�mak, bunlar ne kadar ilgin� konular olsa da, m�mk�n de�il; i�gale a��k�a ve etkin bi�imde kar�� durmayan, �srail s�n�rlar� dahilindeki bir k�lt�rel olay, i�gal devam ederken ger�ekle�miyormu� gibi davranan bir kurumdan, �niversiteden veya k�lt�rel organizasyondan para almam m�mk�n de�il. Gazze'ye sald�r�n�n ve h�l� devam eden ku�atman�n �nplan�nda bunu yapabilir miyim? K�lt�rel ve siyasi �retim ve ele�tirinin belirgin nesnesi, "s�radan" k�lt�r hayat�n�n arka plan�ndaki bu dile getirilmeyen vah�i olaylard�r. Stat�koyu onaylamak i�gali onaylamak anlam�na geldi�inden, tarihsel a��dan ba�ka bir se�enek g�remiyorum. Hem Gazze hem Bat� �eria'daki radikal yoksunla�t�rmay�, g�das�zl���, hareketli�in s�n�rland�r�lmas�n�, s�n�rlardaki y�ld�rma ve tacizi ve uygulanan devlet �iddetini "bir kenara b�rak�p" kamusal alanda ba�ka konular �zerine konu�amay�z. Ba�ka konular �zerine konu�anlar, bask�y� ve bunun sonucunda �iddetin devam ettirilmesini hedefleyen, s�n�rl� bir kamusal s�ylem alan� �retme edimine etkin bi�imde kat�lmaktad�r.
Unutmayal�m ki, boykot politikalar�, �srail'in i�inde veya d���ndaki solcu entelekt�ellerin "vicdan" meselesinden ibaret de�il. Boykotun hedefi, �srail Devleti'nin uluslararas� hukuka uymas� i�in �a�r�da bulunacak uluslararas� bir mutabakat sa�lamak ve onu harekete ge�irmektir. Filistinlilerin kendi haklar�nda karar verme haklar�nda �srar etmek, i�gali ve Arap topraklar�n�n s�m�rgele�tirilmesini sona erdirmek, Filistin topraklar�n�n yasad��� gasp�n� s�rd�rmeye yarayan duvar� y�kmak ve �srail devletinin istikrarl� bi�imde kar�� geldi�i �ok say�da BM ��z�m�n� saymak, ki 1948 m�ltecilerinin evlerine d�nme haklar�n� tan�yan 194 say�l� karar da bunlardan biridir.
Demek ki, �zellikle k�lt�rel boykota olas� yakla��mlardan biri de, s�z konusu adaletsizli�in temel ilkelerini kamusal s�yleme sokmak i�in i�galin normalle�tirilmesine kar�� ��kmakt�r. Bu ilkeleri dile getirmenin say�s�z yolu vard�r ve entelekt�ellerin, yenilik�i olmak, el alt�ndaki k�lt�rel ara�lar� her t�rden m�dahale i�in kullanmak gibi siyasi bir zorunlulu�u bulunmaktad�r.
Basit�e ili�kiye girmeyi ve k�lt�rel ve mali al��veri�i reddetmekten �ok -ki bazen bunlar da �ok �nemlidir- sadece uluslararas� hukuku olumlamakla kalmay�p Filistinli k�lt�r i��ileri ve akademisyenlerle al��veri�i ba�latan, Filistin halk�n�n haklar� konusunda uluslararas� mutabakata var�lmas�n� sa�layan, ayn� zamanda k�resel medyadaki �srail'e y�nelik herhangi bir ele�tirinin �rt�k bi�imde anti demokratik veya antisemitik oldu�u yolundaki hegemonyac� varsay�m� de�i�tirmek i�in u�ra�an, i�gale kar�� en g��l� �iddet d��� harekete destek vermektir �nemli olan.
Yahudi entelekt�el gelene�inin en iyi par�as� her zaman Yahudi-olmayanla etik bir ili�ki kurma �srar�, e�itlik ve adaletin kapsam�n�n geni�letilmesi, alenen yap�lan hatalar kar��s�nda sessiz kalmay� reddetmek olmu�tur.

U. A.: BDS New York'tan Riham Barghouti'nin bana anlatt��� bir �eyi sizinle payla�mak istiyorum. Kendisi i�in BDS'nin, i�galin sonland�r�lmas�n�, 1948 m�ltecileri i�in e�it haklar�, Filistinlerinin �lkelerine d�nme hakk�n�n ahlaki ve hukuki olarak talep edilmesini savunan herkesi kapsayan bir hareket oldu�unu s�yledi. Bu harekete ilgi duyan herkesin, BDS spektrumunun ne kadar�n� kabul etmeye haz�r oldu�una karar vermesini �nerdi. Bir ba�ka deyi�le, boykot hareketini desteklemek, kategorik bir karar de�il, kesintisiz bir karar. Bize, k�lavuz ilkelerin ne oldu�unu s�ylemeyin. �lkelerimiz konusunda ayn� fikirde olup harekete kat�labilir, ayr�nt�lar konusunda ise kendiniz karar verebilirsiniz.

J. B.: Evet, asl�nda, �zerinde "'Adalet'in hangi b�l�m�n� anlamakta zorlan�yorsun?" yazan bir ��kartma d���n�lebilir. �ok say�da se�kin �srailli'nin BDS ilkelerinin bir b�l�m�n� kabul etmeye ba�lamas� elbette �ok �nemli ve bu, boykot �abalar�n� daha da anla��l�r k�lman�n art�ml� bir yolu olabilir. Ancak, bu kadar �ok say�da solcu �srailli'nin boykot konusunda Filistinlilerle i�birli�ine gitmekte neden bu kadar zorland���n� ve neden Filistinlilerin boykot form�lasyonlar�n�n bu ortakla�a �aban�n temelini olu�turmad���n� sorgulamak da �nemli. Sonu�ta, BDS ilk �a�r�s�n� 2005'te ger�ekle�tirdi; yerle�mi� ve giderek b�y�yen bir hareket ve temel ilkeleri belirlenmi� durumda.
Her �srailli bu harekete kat�labilir ve b�y�k olas�l�kla bunun sonucunda Filistinlilerle ba�ka hi�bir �ekilde m�mk�n olmayacak kadar yak�n ili�kide bulundu�unu g�recektir. BDS, �srail-Filistin ortakla�a eylemleri i�in en g��l� y�nergeyi sunar. Bu ��phesiz ki baz�lar� i�in �ok �a��rt�c� ve �eli�kili ama ben tarihsel a��dan do�ru oldu�unu d���n�yorum.
Konu�tu�um �sraillilerin s�kl�kla "Filistinlilerle i�birli�i yapamay�z ��nk� onlar bizimle i�birli�i yapmak istemiyorlar ve bunun i�in onlar� su�lam�yoruz" veya "Filistinlileri konferanslar�m�za davet edersek onlar� zora sokmu� oluruz" demesini ilgin� buluyorum. Bunlar�n her ikisi de i�galin arkaplanda olan bir �ey oldu�unu varsay�yor ama ona do�rudan hitap etmiyor. Asl�nda bu konumlar, kar�� olu�u beyan etmenin zaman� tam da �imdiyken, zaman�n gelmesini beklemektedir. Bu ifadeler s�kl�kla, ki�ileri etkin ve �retken bi�imde i�gale kar�� ��kman�n sorumlulu�unu �stlenmekten daha da uzakla�t�rmaktad�r. Bazen, boykot politikalar�n�, siyasal bir adanm��l�ktan ayr� d��en ahlaki vicdan meselesine d�n��t�rd�klerini d���n�yorum. E�er konu ahlakiyse, bir �srailli olarak "Ben"im, sesimi y�kseltme veya kar�� ��kma, kamu �n�nde kendini k���k d���rme veya cezaland�rma ve ahlaki bir ikon olma sorumlulu�um var. Ne var ki, bu t�rden ahlaki ��z�mlerin konuyla ili�kisi olmad���n� d���n�yorum. "�srailli" kimli�ini siyasi konumlan���n temeli haline getirmeye devam ediyorlar ki, bu da z�mni bir milliyet�iliktir. Belki de �nemli olan, uluslararas� hukukun daha kapsaml� ilkeleri ve devlet �iddetine, Filistin halk�n�n siyasal ve ekonomik vatanda�l�k haklar�ndan mahrum b�rak�lmas�na kar�� ��kma ad�na bu apa��k adaletsizli�e kar�� ��kmakt�r. E�er �srailliyseniz, konumlan���n�z, ister istemez, �sraillilerin adaletin yan�nda durabileceklerini ve bunun �a��rt�c� olmamas� gerekti�ini g�sterecektir. Ama bu "�srail'le ilgili" bir konumlan�� olmaya yetmeyecektir.
�imdi, boykot politikalar�n�n ortak giri�imlerin alt�n� m� kazd��� yoksa onlara yeni ufuklar m� a�t��� sorusuna gelelim. Herhangi bir boykotun, d��laman�n veya yapt�r�m�n taraftar� oldu�unuzu beyan etti�iniz anda �ok say�da Filistinlinin sizinle i�birli�i yapaca��n� iddia ediyorum. �ok say�da insan�n boykotun i�birli�ine kar�� olaca��ndan korktu�unu d���n�yorum oysa kamusal g��lerini, k�lt�rel g��lerini, i�gale �iddet d��� yollardan en etkili bi�imde kar�� ��kmak i�in kullanmay� kabul ederlerse, �sraillilerin muazzam i�birlik a�lar� olu�turma g�c�ne sahip olduklar�n� d���n�yorum. "Her �ey normalmi� gibi davranmaya devam edemeyiz" dendi�i anda her �ey de�i�meye ba�lar.
Elbette ben de bazen siyasete bula�madan edebiyat, sinema, felsefe �zerine konu�abilmeyi isterim. Ne yaz�k ki, �imdi �srail'de bunu yapamam. ��gale ba�ar�l� ve etkin bi�imde meydan okunmad�k�a yapamam. Ger�ek �u ki, �srail'e boykotun veya boykot kar��tl���n�n bir �rne�i olarak kullan�lmadan gitmemin m�mk�n� yok. Ben, bundan uzun y�llar �nce �srail'e gitti�imde Tel Aviv �niversitesi rekt�r� "Bak�n ne kadar �ansl�y�z. Judith Butler Tel Aviv �niversitesi'ne geldi; bu, onun boykotu kabul etmedi�inin bir g�stergesidir" dedi; i�te o zaman kendi irademin d���nda ara�salla�t�r�lm�� oldum. O kamusal alanda, boykot tart��mas� dahilinde tan�mlanmadan i�leyemeyece�imin fark�na vard�m. Yani, bundan ka��� yok. Ya sessiz kal�p stat�koyu kabul edeceksin ya da stat�koya meydan okumaya u�ra�an bir konumlan��� se�eceksin.
Bir g�n, oraya gidip Hegel �zerine konu�mam� olanakl� k�lacak, farkl� bir siyasal ortam olmas�n� umut ediyorum ama bu �imdi olanakl� de�il. �ubat ay�nda Birzeit �niversitesi'nde ders verece�im i�in �ok heyecanl�y�m. Bu �niversitenin olduk�a sa�lam bir toplumsal cinsiyet ve kad�n ara�t�rmalar� fak�ltesi var ve ��rencilerin sava� ve k�lt�rel ��z�mlemeler meselelerini �al��mak istediklerini g�r�yorum. Boykot, sadece "Hay�r!" demekten ibaret de�il, ayn� zamanda ki�inin �al��malar�n� �ekillendirmesinin, ittifaklar kurmas�n�n ve uluslararas� adalet normlar�nda �srar etmesinin bir yolu. ��gal sorununa temas etmeden �al��mak, i�galin normalle�tirilmesine katk�da bulunmakt�r. Normalle�tirme de, bu ger�ekli�i kamusal s�ylemde gizlemek ya da tahrip etmek yoluyla ger�ekle�ir. Sonu� itibariyle, tarafs�zl�k bir se�enek de�ildir.

U. A.: Demek ki normalle�tirmeyi boykot ediyoruz.

J. B.: Evet, bunu boykot ediyoruz. Normalle�tirmeye kar��y�z. Hem biliyor musunuz, i�galin normalle�tirilmesini aksatmak i�in �ok say�da taktik olacakt�r. Baz�lar�m�z kullan�lan imge ve s�zc�klere m�dahale edecek, baz�lar�m�z protesto g�sterilerine ve her t�rden k�lt�rel ve siyasal bildirimlere devam edecek. Burada mesele pasaportunuzda (pasaportunuz varsa tabii) ne yazd��� de�il, ne yapt���n�zd�r. Eylemin kendisinin i�inde neler olup bitti�ini konu�uyoruz. ��galin normalle�tirilmesini kesintiye u�rat�p ona kar�� koyuyor mu?

U. A.: Toronto Film Festivali'nde Tel Aviv'e �zel bir b�l�m ayr�lmas�n� protesto eden bildiride, bireyleri boykot etmedi�imiz gayet net bir bi�imde g�r�lebiliyordu ama �srail D��i�leri Bakan� bunun aksini �ne s�rmeye u�ra�t�. Oysa as�l mesele, kurulu�lar ve kurumlar. Bunu s�yledikten sonra, �unu da a��kl��a kavu�tural�m istiyorum: Tel Aviv �niversitesi'nde hi� mi konu�mayacaks�n�z?

J. B.: Muhte�em bir iki milliyetli �niversite oldu�unda konu�aca��m.

 

�ngilizceden �eviren: �eyda �zt�rk
Fato�raf: Burak Karacan
ykykultur.com.tr / Say�: 62 / Bahar 2010