Ar�iv - 2010 - 25/05/2010

E�cinsellik, ��ki ve Di�er Benzeri G�nahlar �zerine

Yaz�n�n ba�l���ndaki 7 yanl��� bulun desem, akl�n�za "resimdeki 7 yanl��� bulunuz" tarz�ndan bilmeceler gelir miydi acaba? �� art�k gelip oraya dayand� zira.

E�cinsellik genetik veya biyolojik sapk�nl�k olmad��� zaman tedavi edilmesi gereken bir hastal�k oluyor, hastal�k olmad��� zaman ise bir g�nah. Bu �ekilde anlamland�r�ld���nda, pek kaypak olan "zul�m" kategorisine girmedi�i s�rece e�cinsellere toplumda uygulanan her t�r ayr�mc�l��a g�z yumma hakk�m�z do�uyor; kamusal alanda varolma taleplerini desteklemekten vicdan�m�z rahat bir bi�imde kurtulmu� oluyoruz. E�cinselli�in hastal�k de�il de g�nah say�lmas� ise bir "ilerleme" olarak kayda ge�ebiliyor. Yani e�cinselleri tedavi etmeye �al��mak, hormon a��layarak d�zeltmek yerine g�naht�r diyece�iz; i�ki i�meye, evlilik d��� cinsel ili�kiye, ba�� a��k gezmeye tavr�m�z ne ise, e�cinsel olmaya kar�� da benzeri bir tav�r tak�naca��z. Kendi kurdu�umuz c�mledeki tuhafl��� bile farketmeyece�iz: i�ki i�mek, e�cinsel olmak...

M�sl�man demokratlar�n limiti bu de�il

�ahsen "m�sl�man demokratl���n" k�rm�z� �izgisinin bu oldu�una inanm�yorum. E�cinsellerle ili�kilerini �ok sa�lam ve incelikli yerlerden, �ok farkl� bi�imlerde temellendiren dindar arkada�lar�m olmasa belki �yle oldu�una inan�rd�m, ama ��k�r ki bunun m�sl�manlar�n tak�nabilece�i en demokrat tav�r olmad���n� biliyorum. Din bile tektiple�tirilemiyor allahtan (!). Yine de bu sav� tart��madan b�rakmaya vicdan�m elvermiyor, dolay�s�yla biraz a�mak gere�i hissediyorum.

Resimdeki birinci yanl��, e�cinselli�in t�pk� i�ki i�mek ve di�er g�nahlar gibi bir tercihten ibaret oldu�u fikridir. E�er �yle ise, iradevi bir hamleyle de�i�tirilebilecektir ��nk�. Baz� dindar arkada�lar buna var g��leriyle inanmaya �al���yorlar, zira e�er hemcinsini arzulamak de�i�tirilebilecek bir y�nelim olursa, dindarlar iki a��dan rahatlayacaklar: (1) e�cinseller yapt�klar�ndan sorumlu tutulabilecek; (2) yapt�klar�n� yapmamalar� konusunda m�dahaleye a��k olabilecekler. M�dahale ak�lc� da olabilir, dini duygular telkin edilerek manevi de olabilir. Eminim demokrat dindarlar�n hen�z tercih etmeyecekleri bir y�ntemdir ama, en nihayetinde, e�cinsellik yasaklanmak suretiyle de engellenebilir. Yasaklar�n insanlarda davran�� de�i�ikli�i yaratt���n� T�rkiyeli olarak �ok iyi biliyoruz ne de olsa.

E�cinsellik iradevi mi, g�nah m�, yoksa...

Ancak bu iddiadaki yanl��, e�cinselli�i iradevi bir "tercih" olarak g�rmenin kendisinden, yani varolu�sal bir y�nelim oldu�unu kavra(ya)mamaktan kaynaklanmaktad�r. Halbuki de�i�tirilmesi i�in yasaklar bile yetmeyebilir. Her t�r "zulme" ra�men inad�na varolmaya devam eden bir "tercih"tir zira. �nanmayanlar Hitler'e sorabilirler. Gaz odas� e�i�inde bile e�cinsel e�cinselli�inden vazge�miyorsa, tercih meselesini biraz daha d���nmekte fayda var demektir, �yle de�il mi?

Resimdeki ikinci yanl��, e�cinselli�in i�ki i�mek ve serbest�e ya�anan cinsellik ayar�nda bir g�nah oldu�u fikridir. Oysa i�ki i�mek veya i�memek bir ki�inin kimli�ini ve benli�ini de�i�tirmez. "��ki i�ici" t�r�nden bir benlik kategorisi yoktur ��nk�. Ben i�kiyi hayat�ma dahil edebilirim, ama benim hayat�m� anlaml� k�lan, merkezine oturan, arzular�m� y�nlendiren bir faaliyet de�ildir. Alkolik olmad���m s�rece i�kiden mahrum kalmay� bir benlik yar�lmas� olarak ya�amam. ��kinin yasakland��� bir rejimde inad�na i�me arzusu duyabilirim, bunu bir direni� olarak bile g�rebilir, i�meyece�im varsa bile i�meye ba�layabilirim. Ama i�kinin serbest olmas�, s�rekli i�ece�im anlam�na gelmez, beni vareden bir faaliyet de�ildir zira. Arada s�rada keyif verir, o kadar.

Hi� e�cinsel tan�d���n�z olmasa bile, e�cinselli�in hayat� renkli k�lan bir "keyif fakt�r�" olarak ya�anamayaca��n� tahmin etmek g�� olmasa gerek. Kamusal alanda verilen m�cadeleler a��s�ndan bir kimlik kategorisi olmas� bo�una de�ildir. E�cinsellik sadece �zel hayata, yatak odas�na indirgenebilecek bir "g�nah" olarak tahayy�l edilemez. Hayat�n t�m�ne damgas�n� vuran, ilk gen�lik heyecan�n�, korku ve arzular�, hayat� kiminle payla�aca��n�z�, kiminle ayn� yast�kta kocamak istedi�inizi belirleyen, benli�inizin ve bedeninizin en merkezi konumunda olan bir "g�nah"t�r. T�rkiye kadar homofobik bir toplumun i�ine do�ma �anss�zl���na sahip isek, ebeveynlerimizle, arkada�lar�m�zla, meslekta�lar�m�zla, sokaktaki yabanc�yla, bakkalla, medyayla, futbol seyircisiyle, ya��z milliyet�i delikanl�yla, askeri otoriteyle, en genel anlamda kamuyla, ve hatta bize kazara a��k olan kar�� cinsten insanla kuraca��m�z (daha do�rusu kuramayaca��m�z) t�m ili�kilerde belirleyici olan bir "g�nah"t�r.

O halde benlikle ve benli�in kurulmas�yla birebir ili�kili oldu�unu teslim etmek gerekir. Hitler Almanya's�ndan g�n�m�z T�rkiye'sine, M�s�r'�na ve daha nice �lkesine dek, �l�m� bile g�ze alacak kadar vazge�ilemez bir "g�nah" oldu�unu mutat kez deneyimledi�imiz e�cinselli�i, i�ki i�mekle e�de�er g�rmek dumur hali de�ilse nedir? ��ki i�mekten vazge�ebilirim, ama e�cinsel olmaktan vazge�mem istenirse, belle�imi silmem, bedenimi reddetmem, kendimi hi�leyip yoketmem gerekmez mi? Varl�klar� ve benlikleriyle topyek�n "g�nahk�r" varsay�lan e�cinsellerden beklenen bu mudur? Buysa a��k�a s�yleyelim; bir Aliye Kavaf kadar cesur olmaktan �ekinmeyelim, �yle de�il mi?

Resimdeki ���nc� yanl��, g�nah olan bir�eyin yan�nda durmaman�n "m�sl�man demokratl�k"la olan ili�kisinin kurulma bi�imindedir. ��kiyi g�nah sayanlar, i�ilmesine kar�� ��kmasalar bile, i�me hakk�n� savunmak gibi �zel bir �aba harcamayabilirler. Hatta i�kiyi �zendirmemek ad�na birtak�m �nlemler al�nmas�n� z�mni olarak (a��k�a de�ilse bile i�in i�in) destekleyebilirler. Demokratl�klar�na halel gelmez, zira belli ya�am bi�imlerinin kamusal alandan d��lanmas� kar��s�nda sessiz kalmalar�n� me�ru k�lacak bir "g�nah" kategorisi vard�r muhakkak. Bu, e�cinsellere "zul�m uygulayanlar�n" (fiziksel �iddet kastediliyor olsa gerek) kar��s�nda demokrat tav�r tak�nmalar�n� engellemez elbet. Ama �rne�in e�cinselli�in kamusal alanda ya�anabilmesi gibi bir hakk�, cinsiyet de�i�tirme hakk�n�, e�cinsellerin bir yast�kta kocayabilecekleri evi se�me hakk�n� ve hatta evlenme ve �ocuk edinme hakk�n� savunmasalar da olur. Hatta savunmasalar iyi olur, sevap olur. Zira b�ylesi haklar, f�trata ayk�r� olduklar� gibi, �zendirici bir etki yaratma riskini bar�nd�r�rlar. Mant�k budur.

Ba��rt� yasa��n� savunanlarla benzer

�ok tuhaft�r ki, ba��rt�s�n� �niversiteden veya ��retmenlik mesle�inden d��layan zihniyet de benzeri bir mant�k zinciri �zerinden temellenmektedir. Ba��rt�s� kar��tlar� aras�nda bunun �zel ya�amda kalmas�nda hi� bir sak�nca g�rmeyenler �o�unluktad�r. Laik demokratlar da her t�r "zulme" kar�� demokrat tav�r tak�nabilir, ama �rne�in ba��rt�l� bir ��retmen yeti�mesini, gen� dima�lar �zerinde �zendirici bir etki yarataca�� gerek�esiyle istemezler. Baz�lar� ise ba��rt�s� yasa��na kar�� olduklar� halde, kendi laik ilkelerini gerek�e g�stererek, ba��rt�l� kad�nlar�n �niversiteye girmesi u�runa m�cadele vermeyi reddederler. Durum odur ki, t�pk� "m�sl�man demokratlar" gibi laiklerin de demokratl���, kendi inan�lar�n�n filtresinden ge�enlerin yan�ndad�r sadece. Her iki kesim de demokrasi m�cadelesi verdi�ine y�zde y�z inan�r oysa ki.

Tam da bu noktada, Papa Benediktus'un hem islamofob, hem de homofob olmas�n�n alt�n� �izmek anlaml� olacakt�r. E�cinsellerin ve m�sl�manlar�n kamusal alandan men etme m�cadelesi, hristiyan heteroseks�ellerle ayn� haklara sahip olmalar�n� engellemekten ge�mektedir. Avrupa'da cami minaresi g�rmek ve ezan sesi duymak ne denli �rk�t�c� ise, e�cinsellik de katolikler a��s�ndan o denli tehlikelidir, zira ikisi de bula��c� ve yay�lmac�d�r. Her ikisi de �zendirici olmaktan ��kar�lmal�d�r. M�sl�manl�kla e�cinselli�in ma�dur edilme bi�iminin kesi�mesi bize �ok �ey anlatabilirdi dolay�s�yla, dinlemeye a��k olsayd�k e�er.

�slamofobi, homofobi ve kayna��

Buna ra�men belirtmek gerekir ki, e�cinselli�in �slam'a kar�� bir "demokratl�k testi" olarak kullan�lmas�na kar�� ��kanlar aras�nda e�cinseller de yer alabilmektedir. Ge�en hafta sonu Ankara'ya 5. Homofobi Kar��t� Bulu�ma'ya gelen bir Judith Butler, �rne�in, Bat�'da homofobi ve islamofobinin kayna��n�n ayn� zihniyet oldu�unu iddia eden ��k��lar yapm��, makaleler yay�nlam��t�r. G�r�nen o ki, demokratl���n�n s�n�rlar�n� "g�nah testi" arac�l���yla belirleyen dindar m�sl�manlar�n haklar�n� savunabilecek "g�nahk�rlar" ��kabilmektedir. Radikal farkl�l�klarla ya�amay� ��renme konusunda bu "g�nahk�rlar"�n tavr�ndan bir ders ��karmak nas�l olurdu diye m�tevaz� bir soru sorsak, g�nahk�r m� olurduk, totaliter mi diye bir d���nce al�yor insan� ister istemez.

Bu soruyu yine de (i�erdi�i korkun� risklere ra�men) sormak ve hatta cevaplamak istiyorum. Farkl�l�klara sayg� duyma s�nav�n�n, hepimizin hemfikir olaca�� bir "zulme kar�� durma" noktas�nda verilmeyece�i bence a�ik�r. Farkl�l�k inanc�m� sarsm�yorsa, "farkl�l�k" olur muydu ki? Zevk ve renk meselelerinden bahsetmiyorsak, radikal farkl�l�klarla birlikte ya�amaksa s�zkonusu olan, benim benli�ime b�sb�t�n ters oland�r fark, bana te�et ge�en de�il.

E�cinselli�i �zendirmek mi

Kald� ki, T�rkiye kadar homofobik bir toplumda kimsenin e�cinselli�i zaten �zendirmedi�i, tam tersine, m�mk�n olan her f�rsatta men etti�i, hatta fiilen yok etti�i herkesin malumudur. Ama "zul�m" burada ba�lay�p burada bitmez. E�cinsellere kar�� uygulanan ayr�mc�l�k ve a�a��lama g�nl�k hayat�n kan�ksanan bir par�as� olagelmi�tir. Bu t�r ayr�mc� pratikler; heteroseks�ellere tan�nan yasal veya toplumsal haklardan e�cinsellerin mahrum b�rak�lmas� y�z�nden me�ru olmaya devam etmektedir. Ailede, sokakta, i�te, okulda ve bir�ok ba�ka yerde e�cinsellerin kar��s�na engeller, duvarlar dikilmektedir. Fiziksel �iddet i�ermeyen bu d��lama pratiklerini "zul�mden" saymayacak m�y�z? Ama e�er zulm� �iddete indirgeyeceksek, ba��rt�l� bir kad�na �iddet uygulamak d���nda t�m s�radan ayr�mc�l�k mekanizmalar�n� da zul�m kategorisinin d���nda b�rakmam�z gerekmeyecek mi, en az�ndan tutarl�l�k ad�na? Vars�nlar ba��rt�l�ler �niversite kap�s�nda bekle�sinler, yeter ki g�revliler fiziksel olarak �iddet uygulamas�n dememiz gerekmez mi �rne�in? B�yle desek neye benzerdik? Bize s�ylenecek bir �ift laf� olmaz m� birilerinin? Bunu sormak da m� totaliterliktir acaba diye i�im �rperdi ama sordum yine de... �flah olam�yorum bir t�rl� anla��lan. E�cinsellerin e�it hak talebini desteklememekle; militarizm, iktidar arzusu, tektip�ilik ve �tekile�tirme refleksini nas�l da me�ru k�ld���m�z meselesine hi� girmeyeyim isterseniz. Yaz� uzay�p gider, Der'lerin ne Ak'� kal�r, ne Mazlum'u....

Bunun yerine, bu yaz�y� ��yle sonu�land�rmakla yetineyim: ba�kalar� �zerinde bask� ve �iddet uygulamayan bir ya�am ve benlik bi�iminin kamusal alanda varolma m�cadelesinde yan�nda durmayacaksak "birlikte ya�am kurmak" gibi bir ifadeyi de sarfetmiyelim bir zahmet. Kendimizi ve ba�kalar�n� oyalamam�� oluruz bo�una.

Zira birlikte ya�am alan�m�z sadece "g�nah testi"nden ge�enlere a��k olsayd� e�er, i�erisi �ok ama �ok tenha olurdu ger�ekten.

 

Taraf / Zeynep Gambetti
Bo�azi�i �niversitesi ��retim �yesi
gambetti@boun.edu.tr