Ar�iv - 2010 - 10/05/2010

D�nya G�z�yle Judith Butler'� G�rmek

20 sene �nce hem akademinin, hem feminist hareketin, hem de e�cinsel hareketinin ortas�na d��en Judith Butler, Kaos GL'nin ev sahipli�inde yap�lan 5. Uluslararası Homofobi Karşıtı Buluşma i�in 15 May�s 2010'da Ankara'ya �evirecek rotas�n�. �m�rlere �m�r katacak olan panelin ba�l��� ise "Queer-Yolda�l��� ve Sava� Kar��t� Siyaset".

Kad�nl��a dair kurgulad���m�z her �eyimizi elimizden alan, feminizme format atan ve bizi neredeyse ��r�l��plak b�rakan Judith Butler'a kay�ts�z kalamayanlar�n g�n� olan 15 May�s 2010 �ncesinde, Butler'�n a�z�ndan ��kan her c�mleyi toparlad�k. Gelin, sorulmayanlar� da sizler sorun panelde...

Nevin �ztop/Kaos GL: Feminist ve LGBT hareketinin eline, ele�tiri tekrar� gerektiren �eyler veriyorsunuz. En az�ndan, e�cinselli�in, heteroseks�ellik kadar normal olarak ele al�nmas� gerekti�i fikrini destekleyenlerin eline. Sosyal dokuda bir devrimin m�mk�nl���, "normalci" olmayan bir yolu takipten ge�iyor gibi... B�ylesi bir yol var m�?

Judith Butler: Tabii ki, ayn� anda iki y�ne do�ru �abalamal�y�z hep beraber. E�itlik talep ediyoruz ve bu, kendi i�ten ili�kilerimizin heteroseks�el ili�kiler ile ayn� de�erde oldu�unun tan�nmas�n� talep ediyoruz demektir. Ayr�mc�l�kla olan kavgam�z�, e�it muamele taleplerimizden yola ��karak yap�yoruz ve bu yolla, bir �e�it "normallik" elde etme aray��� i�ine giriyoruz. Bir de san�r�m se�enekler ya "normal olmak" ya da "patolojik olmak" ise, "normallik"i se�mek zorunday�zd�r. Ancak "normal olma"ya u�ra�mak, uyu�makla, farkl�l��� bozmakla ve g�r�nmezlik kazanmakla ilgili oldu�u i�in, bir sorgulamaya tutulmal�d�r bu �er�eve. Yani, u�ra�mam�z gereken ikinci y�n, farkl�l�klar�m�z� kurmak; cinselli�in, sevginin, ba�l�l���n ve cinsel pratiklerin nas�l ger�ekle�ti�ine dair farkl� normlar� olan yeni toplumlar�n �ok-bile�enlili�ini ve �zg�ll���n� anlatmak olmal�d�r. E�itlik konusunda �srarl� olmal�y�z, ancak ayn� zamanda hayatlar�m�z� betimleyen her t�r farkl�l�k ile tan�nmal�y�z.

Queer'in, LGBT'nin e� anlaml�s� olmad���n�, ancak "normal"in z�t anlaml�s� oldu�unu s�yleyebilir miyiz? Terim, "queer heteroseks�el"lere sa�lad��� kadar, "hetero-davran��l�" (queer olmayan) lezbiyen ve geylere de yer sa�l�yor. Bu, sizin cinselli�in "ak��kan" oldu�u anlay���n�z�n h�l� kapsam�nda m�?

"Queer"in, "normal"in z�t anlaml�s� oldu�unu savunan birka� teorisyenin -Michael Warner gibi- oldu�unu d���n�yorum. Bana g�re ki b�y�k olas�l�kla Eve Sedgwick'e de g�re, "queer", kimlik i�in bir terim de�il, bir ba�lant�l� olma durumudur. "Queer"in terim olarak �nemi, toplumsal cinsiyetleri ve cinsellikleri fark etmeksizin, her t�rl� insan� homofobiyle kavgalar� ad�na bir araya getirebilmesidir. Bu sonuncusu, kimliklile�tirmeyen bir ittifak� betimliyor ve bana g�re bu, "queer"in en g��l� manas� olarak kal�yor.

LGBT hareketin �znelerini tan�mlayan terimler, �o�unlukla heteroseks�elli�e olan yak�nl���/uzakl��� ve heteronormativiteye g�sterdi�i diren� s�reci s�ras�nda isimlendiriliyora benziyorlar. Ancak "queer", bir alternatif getirme ihtiyac�n�n s�rt�n� yere getiriyor gibi --ki zaten heteronormativite, bu terime alternatif geli�tirmekte yetersiz g�r�n�yor. Terimin politik anlamda kucaklanmas�ndan beri kast�n bu oldu�unu s�yler misiniz?

U�ra�t���m�z �eyin homofobi oldu�unu g�r�yorum, heteroseks�ellik de�il. En nihayetinde, insanlar�, cinselliklerinden dolay� yarg�lamak bizim i�imiz de�il ki zaten biz yarg�lanmak istemeyenleriz. Yani zorunlu heteroseks�elli�e -ya da heteronormativiteye- kar�� ��k�yorsak, bunu, onun zorba olmas�ndan dolay� yap�yoruz, heteroseks�el olmas�ndan dolay� de�il. D�nemine ba�l� olmakla birlikte, bir�ok queer hayat, heteroseks�el ve e�cinsel bi�imlerle ya da ili�kiler halinde nitelendiriliyor ve biseks�eller, cinselli�e dair geli�tirece�imiz her t�rl� daha olumlu fikirlere d�hil edilmek zorundalar. Sonu� olarak, heteroseks�el ili�kiler i�erisinde belirli t�rlerde "e�cinsel pratikler"in; e�cinsel ili�kilerde de t�rl� na�melerde heteroseks�elli�in yer ald���n� g�z �n�nde bulundurmam�z gerekiyor. Yani, cinsellik meselelerine "safl�ktan yana" bir tav�rla yakla�mamak, hele ki fark�nda olmadan ba�kalar�n� denetimimiz alt�na almamak olduk�a �nemli. Burada mevzu, kimseye zarar vermeyen cinsel fanteziler ye da eylemlerden dolay� yarg�lanmamak; cinsel ve toplumsal cinsiyetsel kimli�in ki�inin kendisi taraf�ndan tayin edilmesi haklar�, hukuk �n�nde e�it olma ve toplum taraf�nca t�m�yle tan�nma y�n�nde m�cadele y�r�tecek bir queer toplumu geni�letmektir.

"Queer teori", bir ak�am yeme�i masas�nda fark etti�iniz/anlamland�rd���n�z bir kavramd�. �lk kitab�n�z olan Cinsiyet Belas�'ndan beri, bu teori ile bir nevi ka��n�lmaz olarak ba�da�t�r�ld�n�z. "Ka��n�lmaz" diyorum ��nk� bunun ta ba��ndan beri sizin bir niyetiniz oldu�undan emin de�ilim. Ve " queer teorinin i�inde biraz anti-feminizm" oldu�unu da s�ylemi�tiniz bir zaman... Yerle�tirildi�iniz yerde, "evinizde" gibi mi hissediyorsunuz? Ve tabii o "biraz anti-feminizm" nedir?

Asl�nda, nereye konulursam konulay�m, asla evimde de�ilim; bu, "queer teori"yi de i�eren �e�itli evlerim i�in ge�erlidir. Ancak bu ba��, asla ink�r etmem. Bu, yapageldi�im i�ler i�in �nemli ve �u an ulusalc�l�k, �rk��l�k, g��menlik politikalar� ve cinsel politikalar gibi soru i�aretleri �zerine �al��malar yapan queer teorisyenlerin ve queer �al��malar� ara�t�rmac�lar�n�n yeni bir nesli var. Bazen i� arkada�lar�m�n, queer teoriyi ve feminizmi sert bir �ekilde ay�rmak istediklerini hissettim. Ancak bunun m�mk�n oldu�unu d���nm�yorum. Ne de olsa, "toplumsal cinsiyet ayr�mc�l���" terimi, cinsiyetlerinin gere�ini "normal" �ekilde yerine getirmeyen herkese dokunur -ki bu, kad�nlar�, erkekleri ve bu kategorilerden hi�birisine ait olmayanlar� i�erir. �ttifaklar�m�z� s�n�rlamaya de�il, geni�letmeye ihtiyac�m�z var.

"Me�ru olmak i�in normalle�meniz gerekmez." Bu, LGBT savunuculu�una tavsiyenizdi... Bu, bug�n�n feminizmi i�in de mi bir rota olmal�? Ma�duriyet paradigmas�, pornografi �zerine fazlaca vurgu ve k�lt�r-hissiyats�zl��� gibi konular�n alt�n� �izdi�iniz oluyor feminist harekette. Feminizm, queerle�ebilir mi? Yoksa bu ba�ka bir �ey mi?

E�cinsel, transgender, biseks�el, intersex ve genderqueer sosyal zuhurlar�n patolojikle�tirilmelerine dair bir kavga y�r�tmenin �nemli oldu�unu benimsiyorum. Yani tekrarlamal�y�m ki, kanunla ya da tam da psikiyatrinin zanl� pratikleriyle patolojikle�tirmeye kar�� m�cadele her birimiz taraf�nca y�r�t�lmelidir. Bu cinsiyetli ve sosyo-cinsel ger�eklikleri ifade ederken, onlar� t�m ahlaki ve patolojik yarg�lardan kurtarma yollar�na ihtiyac�m�z var. Yani galiba patolojikle�tirmeye kar��y�m, tam anlam�yla normalle�me yanl�s� olmadan. T�m mesele, b�t�n hayatlar�n geli�ip serpilmeye ihtiya� duymalar� oldu�u i�in, bu hususi �er�eveyi k�rman�n yollar�n� bulmam�z� istiyorum. Ve serpilmek, "normalle�mek"ten daha kuvvetli bir ama�t�r. Bir birey farkl� olabilir ve kendi farkl�l���nda ye�erebilir.

Feminizm, karma��k bir arazi... Pornografi ile kavga etmeye kendilerini verenler, erotik g�rsel k�lt�r�n, cinsel az�nl�klar i�in ne kadar �nem ta��d���n� bazen unuturlar. Feminizmin, �ok-bile�enli ittifaklar ba�lam�nda �zg�rl�k i�in u�ra�ma u�rundaki g��l� gelene�ine d�nmesini istiyorum. Bir�ok feminist, i�te tam olarak bunu yap�yor.

Evlilik haklar�na e�it imk�n isteyen bir e�cinsel hareketi ve tam da bu nedenle sizin liberal buldu�unuz ayn� hareket... Kurumlar�n sosyal transformasyonu i�in radikal d���nmeye ba�laman�n ba�lang�� noktas� neresi? Ve sizin "alternatif aile" �nerileriniz neler? Ya da basit�e, "aile"?

Hem heteroseks�el hem de e�cinsel ili�kiler i�in e�itlik kurma aray���ndan �t�r�, e�cinsel evlilikler i�in �abalaman�n �nemli oldu�unu s�yleyebilirim. Bu �abadaki sorun �udur ki evlilik, cinsel ve i�ten ili�kileri �rg�tlemenin en �nemli yolu olmaya e� de�er tutulur. Ve bu, ortak m�lkiyet ve tek-e�lilik varsay�mlar�n� beraberinde getirir genellikle. Bir radikal cinsel hareket, illa ki e�itlik i�in �abalar, ancak biz ayn� zamanda, "evlilik" kategorisi alt�na d��meyen o di�er ili�ki formlar�n�n da destek�isi kalmal�y�z.

Aile, ayr� bir konu tabii ve baz� �lkelerde, evlilik hakk�n� cinsiyetleri fark etmeksizin �iftlere a�man�n, e�cinsel �iftler i�in �ocuk edinmeyi yasalla�t�rmaktan veya ayn� cinsiyetten ("cinsiyet"i bildi�imiz yasal �ekliyle kullan�yorum) bireylere e�it ebeveynlik haklar� vermekten daha kolay oldu�unu biliyorum. Yani bu konular kar���k.

Yaln�z, �ocuklar�n bak�m�n� sa�layan evhalk� ya da akrabal�k sistemlerinin her zaman aile olmad���n� hat�rlamam�z gerekir veya bunlar�n her zaman evlilik ili�kisine denk d��medi�ini. Yani, evlilik ya da aile formu ile asla s�n�rl� kalmayan "evhalk�" ya da "akrabal�k makam�" gibi �rnekleri her zaman destekleyebiliyor olmal�y�z.

Buna ek olarak, her t�rl� tutarl� sosyal pratikten daha de�erli bir ideolojik ideal �eklinde de�erlendirilen tek-e�lilik varsay�m�, derin bir problem olma halini korumakta. Ana-ak�m evlili�i tan�mlayan buradaki ikiy�zl�l�k, alternatif cinsel topluluklar�n, farkl� bir ya�ama �ekli aramalar�n�n kayna��d�r tam da. Cinselli�in, her zaman tek-e�li bir �ekil almayaca��n� addedelim; her zaman "heteroseks�el" ya da "e�cinsel" kategorilerine tamam�yla oturmad���n� da...

Makaleci, d���n�r, filozof, feminist, aktivist, lezbiyen, profes�r, teorisyen ve hatta 90 akademisinin s�perstar�! �nsanlar, t�m bu s�fatlar�n�z� s�raya koyman�z� isterken zevk al�yorlar gibi... Bu ihtiya�, nas�l hissettiriyor sizi? Bu ihtiyaca dair �ok fazla hissim yok ��nk� benim ihtiyac�m de�il bu. Ben yaln�zca hayat�m� ve fikirlerimi ya��yorum.

Queer, t�m d�nyadaki akademide ve pop�ler k�lt�rde �ok fazla yer tutmaya ba�lad�. Hatta ge�en hafta harika bir terim de ��kt� kar��ma: Queeruption! Terimler, ba�ar�l� bir �ekilde ve b�t�n�yle ithal edilebilir mi? Bu soruyu, ideolojileri "ihra�" etme a��s�ndan ele almay�n l�tfen --ki sizin "Amerikanizm" dedi�iniz �eye dair de s�yleyece�inizin �ok oldu�unu biliyorum; ancak varmak istedi�im nokta bu de�il...

"Queer", gezinen terimlerden bence -kimsenin m�lk� de�il. Yaz�lan bir ba�lamda i�e yar�yorsa, i�te bu ilgin� oluyor ve e�er �ng�remedi�imiz sebeplerden dolay� ortam�na uyduruluyorsa, i�te o zaman tam bir "ithal �r�n" olmuyor ve kendi hayat�n� s�rd�rmeye ba�layan bir terime d�n���yor. Herhangi bir terim i�in de ge�erli oldu�u gibi, metala�t�r�lmaya ve normalle�tirilmeye a��kt�r; bu nedenle, hakk�nda ele�tirel d���n�lmelidir. Bir kutlama mevkii de�ildir bu terim.

Soruyla ba�lant�l� olarak-- Bat�, bir e�cinsel hareketi normal bir s�re� halinde deneyimleyegelmi�ken, T�rkiye (ve Bat� olmayan herhangi bir b�lge) son 15 y�l�nda bir "paket hareket" ya��yor durumda: ayn� anda 60'lar, 70'ler, 80'ler, 90'lar, 2000'ler ve �imdi de queer teori. Bu s�reci nas�l yorumlars�n�z? Ve yazarken akl�n�zda bir co�rafya var m�? �al��malar�m�n al�p ba�lar�n� nereye gittiklerini hi�bir zaman bilmiyorum; yaz�lar�m�n, bir ba�ka dile ya da hatta ba�ka bir politik zaman dilimine ula�t�klar�nda i�levlerini nas�l koruduklar�na dair hi�bir fikrim yok. �al��malar�m�n, k�renin farkl� yerlerinden okunduklar�nda farkl� �al��malara d�n��t���n� tahmin ediyorum. Her �al��ma "paketlenmi�" olur ancak as�l soru, paketlemeyi a�an boyutlarda i�e yaray�p yaramad���. Tan�mad�klar�m ve isimlendiremediklerim i�in yaz�yorum ben.

15 May�s g�n� saat 17:00'de g�rece�iz sizi. Bu bulu�maya dair hisleriniz neler?

En �ok nas�l bir fayda sa�layaca��m� merak ediyorum ve ne ��retebilece�imi. Seyahatim �ncesinde �al���yorum ve oradaki sorunlara has terimleri anlamay� umuyorum. G�rd�klerimce ve ��rendiklerimce de�i�meyi diliyorum. Ve bu ziyaret �ans�n� verdi�iniz i�in size te�ekk�r ediyorum.